Shloka 156
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
बल॑ कोशममात्यांश्व॒ कस्यैतानि न वा नूप । नरेश्वरर आप जो इस नगरको, राष्ट्रको, सेनाको तथा कोष और मन्त्रियोंको भी “ये सब मेरे हैं' ऐसा कहते हुए अपना मानते हैं, वह आपका भ्रम ही है। मैं पूछती हूँ, ये सब किसके हैं और किसके नहीं हैं? ।।
balaṁ kośam amātyāṁś ca kasyaitāni na vā nṛpa | mitrāmātyapuraṁ rāṣṭraṁ daṇḍaḥ kośo mahīpatiḥ ||
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ກະສັດ, ກໍາລັງ, ຄັງຊັບ, ແລະລັດຖະມົນຕີ—ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນຂອງໃຜ, ແລະບໍ່ເປັນຂອງໃຜ? ເມື່ອຜູ້ປົກຄອງອ້າງວ່າ ເມືອງ, ອານາເຂດ, ກອງທັບ, ຄັງຊັບ, ແລະທີ່ປຶກສາ ‘ທັງໝົດນີ້ເປັນຂອງຂ້ອຍ’ ຄວາມຮູ້ສຶກຄອບຄອງນັ້ນແມ່ນຄວາມຫຼົງ. ຈົ່ງບອກຂ້ອຍ: ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແທ້ໆເປັນຂອງໃຜ, ແລະບໍ່ເປັນຂອງໃຜ? ມິດ/ພັນທະມິດ, ລັດຖະມົນຕີ, ເມືອງ, ອານາຈັກ, ອໍານາດບັງຄັບ (ການລົງໂທດ), ຄັງຊັບ, ແລະກະສັດ—ເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ ອົງປະກອບເຈັດປະການຂອງອະທິປະໄຕ. ການປົກຄອງຕັ້ງຢູ່ໄດ້ກໍໂດຍການໜູນຊ່ວຍກັນຂອງອົງປະກອບເຫຼົ່ານີ້; ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ຈຶ່ງບໍ່ຍຶດຕິດກັບຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ແຕ່ຄ້ຳຈຸນທຳມະດ້ວຍການປົກຄອງທີ່ຖືກຕ້ອງ.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma challenges the king’s sense of possessive ownership over the apparatus of rule. Power is constituted by interdependent ‘limbs’—allies, ministers, city, realm, coercive authority, treasury, and the king—so a ruler should govern as a trustee under dharma rather than as an owner driven by delusion.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship, Bhīṣma addresses the king and reframes the nature of sovereignty: the state is not a personal possession but a system of mutually supporting elements. He uses this to guide ethical governance and restraint in royal conduct.