Shloka 38
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
गन्धर्वपते! आपने जो विश्वा और अविश्व इत्यादि कहकर यह प्रश्नावली उपस्थित की है, उसमें विश्वा अव्यक्त प्रकृतिका नाम है। यह संसार-बन्धनमें डालनेवाली होनेके कारण भूत, भविष्य और वर्तमान तीनों कालोंमें भयंकर है--इस बातको आप अच्छी तरह समझ लें।।
Gandharvapate! āpane yo viśvā aviśva ityādī kahakara yaḥ praśnāvalī upasthita kī hai, usameṃ viśvā avyaktaprakṛtikā nāma hai. yaha saṃsāra-bandhana meṃ ḍālanevālī hone ke kāraṇa bhūta, bhaviṣya aura vartamāna tīnoṃ kāloṃ meṃ bhayaṅkara hai—isa bāta ko āpa acchī taraha samajha leṃ. triguṇaṃ guṇakartṛtvād aviśvo niṣkalas tathā | aśvaśnāśvā ca mithunam evam evānudṛśyate ||
ຍາຊະນະວັນກະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງຄົນທັນດະວະ! ໃນຊຸດຄໍາຖາມທີ່ທ່ານຍົກຂຶ້ນ ໂດຍເວົ້າວ່າ ‘ວິສວາ’ ແລະ ‘ອະວິສວ’ ແລະອື່ນໆ, ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ‘ວິສວາ’ ແມ່ນນາມໜຶ່ງຂອງ ປຣະກຣິຕິ ອະວະຍັກຕະ (ທໍາມະຊາດອັນບໍ່ປາກົດ). ເນື່ອງຈາກມັນຜັກດັນສັດໃຫ້ຕົກຢູ່ໃນພັນທະແຫ່ງສັງສາຣະ, ມັນຈຶ່ງນ່າຢ້ານກົວໃນທັງສາມການ—ອະດີດ, ອະນາຄົດ, ແລະ ປັດຈຸບັນ; ຈົ່ງເຂົ້າໃຈໃຫ້ແຈ້ງ. ມັນເປັນສາມປະການດ້ວຍຕຣິຄຸນ (triguṇa), ແລະ ເນື່ອງຈາກມັນເປັນຜູ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນຂອງຄຸນ, ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ອະວິສວ’; ມັນຍັງເປັນ ‘ນິສກະລະ’ (ບໍ່ມີສ່ວນ) ອີກດ້ວຍ. ມັນຖືກເຫັນເປັນຄູ່ຕົວຕ້ານ—ມ້າ ແລະ ບໍ່ແມ່ນມ້າ—ດັ່ງນັ້ນແທ້ ມັນຈຶ່ງຖືກຮັບຮູ້.»
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse identifies ‘Viśvā’ with unmanifest Prakṛti, portraying it as the source of saṃsāric bondage across all time. It further characterizes this principle as tri-guṇa (structured by the three guṇas), yet in another sense ‘niṣkala’ (undivided), and explains that it is apprehended through paired opposites in experience.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Yājñavalkya responds to the Gandharva-lord’s set of questions about terms like ‘Viśvā’ and ‘Aviśva.’ He clarifies the referents of these terms and frames them within a Prakṛti/guṇa-based analysis of how the world is experienced and how bondage arises.