Shloka 6
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
अव्यक्तबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत । पज्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते,पचीसवाँ तत्त्वरूप महान् आत्मा अव्यक्त प्रकृतिको जानता है, इसलिये उसे 'बुध्यमान' कहते हैं; परंतु वह भी छब्बीसवें तत्त्वरूप निर्मल नित्य शुद्ध बुद्ध अप्रमेय सनातन परमात्माको नहीं जानता है; किंतु वह सनातन परमात्मा उस पचीसतवें तत्त्वरूप जीवात्माको तथा चौबीसवीं प्रकृतिको भी भलीभाँति जानता है
avyaktabodhanāc cāpi budhyamānaṃ vadanty uta | pañcaviṃśaṃ mahātmānaṃ na cāsāv api budhyate ||
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: ເນື່ອງຈາກມັນຮັບຮູ້ອະວະຍັກຕະ (ປະກຣິຕິ) ໄດ້ ຈຶ່ງເອີ້ນຕັດຕະວະທີ 25 ອັນຍິ່ງໃຫຍ່—ອາດຕະປະຈຳຕົວ—ວ່າ “ບຸດຍະມານ” ຜູ້ກຳລັງຮູ້/ກຳລັງຕື່ນ. ແຕ່ແມ່ນແຕ່ອາດຕະນັ້ນກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກຕັດຕະວະທີ 26—ພຣະອາດຕະສູງສຸດ—ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ນິລັນດອນ, ບໍລິສຸດຕະຫຼອດການ, ປັນຍາ, ບໍ່ອາດວັດໄດ້, ເກົ່າແກ່ສະນາຕະນ. ແຕ່ພຣະອາດຕະສູງສຸດອັນສະນາຕະນນັ້ນ ກັບຮູ້ຈັກຢ່າງຖ້ວນຖີ່ທັງຕັດຕະວະທີ 25 (ຊີວະ) ແລະຕັດຕະວະທີ 24 (ປະກຣິຕິ).
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes levels of knowing: the individual self (the 25th principle) can cognize the Unmanifest nature (prakṛti) and is therefore termed ‘knowing/awakening,’ yet it does not, by its own limited standpoint, fully know the Supreme Self (the 26th principle). The Supreme Self, however, comprehends both the individual self and prakṛti—implying a hierarchy where ultimate knowledge belongs to the transcendent Paramātman.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha is explaining a tattva-based framework (Sāṃkhya-like enumeration) to clarify the relation between prakṛti (the unmanifest source of phenomena), the jīva/puruṣa (individual self), and the Paramātman (supreme reality). The point is to guide the listener from partial metaphysical insight toward recognition of the highest principle.