Shloka 29
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
आत्मा तो जन्म-मृत्युसे रहित, अनन्त, सबका द्रष्टा और निर्विकार है। वह सत्त्व आदि गुणोंमें केवल अभिमान करनेके कारण ही गुणस्वरूप कहलाता है ।।
ātmā tu janma-mṛtyu-rahitaḥ, anantaḥ, sarvasya draṣṭā ca nirvikāraḥ. sa sattvādi-guṇeṣu kevalam abhimāna-kāraṇād eva guṇa-svarūpa iti kathyate. guṇā guṇavataḥ santi, nirguṇasya kuto guṇāḥ. tasmād evaṃ vijānanti ye janā guṇa-darśinaḥ: yadā jīvātmā etān guṇān prakṛteḥ kāryam iti matvā teṣu ātmīyatvābhimānaṃ tyajati, tadā sa dehādiṣu ātma-buddhiṃ parityajya sva-viśuddha-paramātma-svarūpasya sākṣātkāraṃ karoti.
ວາສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ອາດຕະມັນພົ້ນຈາກການເກີດແລະການຕາຍ, ອະນັນຕະ, ເປັນພະຍານເຫັນທຸກຢ່າງ, ແລະບໍ່ແປປ່ຽນ. ມັນຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ມີສະພາບເປັນຄຸນ’ ກໍແຕ່ເພາະມັນໄປຍຶດຕົນຜິດກັບ sattva ແລະຄຸນອື່ນໆ. ຄຸນຢູ່ໄດ້ກໍໃນສິ່ງທີ່ມີຄຸນເທົ່ານັ້ນ; ໃນສິ່ງທີ່ໄຮ້ຄຸນ (ນິຣຄຸນ) ຈະມີຄຸນໄດ້ແນວໃດ? ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໃນຄຸນທັງປວງ ຈຶ່ງຖືຂໍ້ສະຫຼຸບນີ້: ເມື່ອຊີວາດຕະມັນເຂົ້າໃຈວ່າຄຸນເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜົນງານຂອງປຣະກຣິຕິ (Prakṛti) ແລະລະທິ້ງຄວາມຍຶດ ‘ຂອງຂ້ອຍ’ ຕໍ່ພວກມັນ, ເມື່ອນັ້ນມັນລະທິ້ງຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າກາຍ ແລະອື່ນໆ ແມ່ນອາດຕະມັນ, ແລະຮູ້ແຈ້ງອົງຕົນອັນບໍລິສຸດຂອງຕົນ ເປັນປຣະມາດຕະມັນ.»
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The Self is intrinsically nirguṇa (beyond qualities) and changeless; guṇas pertain to Prakṛti. Bondage arises from abhimāna—mistaken identification with sattva, rajas, tamas and with body-mind. Liberation comes by discerning the guṇas as Prakṛti’s effects, dropping possessiveness and ‘I’-notions toward them, and realizing one’s pure identity as Paramātman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha delivers a philosophical clarification: he distinguishes the witness Self from the guṇas of nature and explains how right discernment and renunciation of identification lead the embodied being from body-centered self-notion to direct realization of the Supreme Self.