अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
एवं द्वन्द्चान्यथैतानि समावर्तन्ति नित्यश: । ममैवैतानि जायन्ते धावन्ते तानि मामिति
evaṁ dvandvān yathaitāni samāvartanti nityaśaḥ | mamaivaitāni jāyante dhāvante tāni mām iti ||
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຄູ່ຕົກຕໍ່າງ—ເຊັ່ນ ສຸກ ແລະ ທຸກ—ຈຶ່ງຫມຸນວຽນກັບຄືນມາຊ້ຳໆ ຕາມສະພາບຂອງມັນ. ແຕ່ຈິດວິນຍານທີ່ຢູ່ໃນຮ່າງ ໂດຍອະວິຊາ ກັບຄິດວ່າ: ‘ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເກີດເພື່ອຂ້ອຍຜູ້ດຽວ; ມັນພຸ່ງເຂົ້າມາຫາຂ້ອຍ.’ ເມື່ອຖືວ່າເປັນການຈູ່ໂຈມສ່ວນຕົວ ກໍເກີດຄວາມທຸກໃຈ ແລະພະຍາຍາມຫລົບໜີຢ່າງກະວົນກະວາຍ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ຄືຜູ້ຊາຍທີ່ຜູກພັນກັບ ປຣະກຣິຕິ ນັ້ນເອງ ທີ່ຖືກຫລອກລວງ ຈຶ່ງປັ້ນແຕ່ງຄວາມຄິດເຊັ່ນນີ້—ເຊັ່ນ ‘ຂ້ອຍຈະໄປສູ່ໂລກເທວະ ແລະເສບສຸກຜົນແຫ່ງກຳທັງປວງ,’ ຫຼື ‘ຂ້ອຍຈະຮັບຜົນທີ່ປາກົດຂຶ້ນຢູ່ນີ້ ຈາກກຳດີແລະກຳຊົ່ວໃນຊາດກ່ອນ’».
वसिष्ठ उवाच
Dualities like pleasure and pain recur naturally; suffering intensifies when the self appropriates them as ‘happening to me.’ This egoic misreading, rooted in ignorance and identification with Prakṛti, fuels anxiety about escaping experiences and about enjoying or fearing karmic results.
Vasiṣṭha instructs a kingly listener (addressed as ‘Nareśvara’) in a reflective, philosophical discourse. He explains how the embodied person misconstrues recurring life-experiences as personal attacks and spins expectations about heavenly enjoyment and karmic fruition, thereby remaining bound to distress.