Shloka 96
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
प्रकृतिं चाप्यतिक्रम्य गच्छत्यात्मानमव्ययम् | परं नारायणात्मान निर्दद प्रकृते: परम्
prakṛtiṃ cāpyatikramya gacchaty ātmānam avyayam | paraṃ nārāyaṇātmānaṃ nirdvandvaṃ prakṛteḥ param | bharatanandana dharmātmā rājā yudhiṣṭhira |
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອອາຕະມັນ (ຊີວາຕະມັນ) ຂ້າມພົ້ນແມ່ນແຕ່ປຣະກຣິຕິ (ທໍາມະຊາດວັດຖຸ) ມັນຈະເດີນໄປສູ່ອາຕະມັນອັນບໍ່ເສື່ອມ—ອົງສູງສຸດ ຜູ້ມີແກ່ນແທ້ເປັນນາຣາຍະນະ—ພົ້ນຈາກຄູ່ຕົວຕໍ່ຕ້ານ ແລະຢູ່ເຫນືອປຣະກຣິຕິ. ໂອ ຄວາມປິຕິຂອງວົງພັນພາຣະຕະ, ໂອ ພຣະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ທຳມະ: ພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ, ອາຕະມັນສູງສຸດນັ້ນ ແຜ່ຊຶມເຂົ້າໃນຄຸນະສັດຕະວິກ, ຣາຊະສ, ຕາມະສ ແລະຄຸນະທັງປວງຂອງປັນຍາ (ພຸດທິ), ໃຈ (ມະນະ), ອາກາດ, ລົມ, ໄຟ, ນ້ຳ, ແຜ່ນດິນ—ທັງຫມົດສິ່ງ—ໂດຍອຳນາດຂອງພຣະອົງ ແລະສະຖິດຢູ່ໃນຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ (ເຂດຕຣະຊະນະ/ຊີວາຕະມັນ) ທັງປວງ. ເຫມືອນສິດຕາມຫຼັງອາຈານ, ໃຈ, ອິນທຣີຍ ແລະກຳດີກຳຊົ່ວ ກໍຕາມຫຼັງອາຕະມັນຜູ້ມີກາຍ. ເມື່ອອາຕະມັນອອກໄປ ປະລະອິນທຣີຍ ແລະປຣະກຣິຕິໄວ້, ມັນຈະບັນລຸພຣະອາຕະມັນສູງສຸດອັນບໍ່ເສື່ອມ ຮູບນາຣາຍະນະ—ພົ້ນມາຍາ ແລະບໍ່ຖືກຄູ່ຕົວຕໍ່ຕ້ານກະທົບ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is described as the self’s transcendence of Prakṛti and the senses, culminating in realization/attainment of the imperishable Supreme—Nārāyaṇa—who is beyond the guṇas and all dualities. Ethical causality (śubha-aśubha karma) follows the embodied self, so freedom requires going beyond identification with mind, senses, and material nature.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues his post-war teaching to King Yudhiṣṭhira, explaining the metaphysical structure of reality (guṇas, elements, mind/intellect) and how the jīva is accompanied by mind, senses, and karma, until—through transcendence—it reaches the Supreme Nārāyaṇa, beyond māyā and duality.