Shloka 16
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
द्विगुणं च रजो ज्ञात्वा सत्त्वमेकगुणं पुन: । मार्ग विज्ञाय तत्त्वेन प्रलये प्रेक्षणे तथा
dviguṇaṁ ca rajo jñātvā sattvam ekaguṇaṁ punaḥ | mārgaṁ vijñāya tattvena pralaye prekṣaṇe tathā ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົາເຂົ້າໃຈວ່າ «ຣາຈັສ» ເປັນສອງສ່ວນ ແລະ «ສັດຕະວະ» ເປັນອັນດຽວຕາມສະພາບແທ້ ພ້ອມທັງຮູ້ແຈ້ງທາງທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລະຫຼັກການແຫ່ງການລະລາຍ (ປຣະລະຍະ) ກັບວິໄນແຫ່ງການເບິ່ງເຫັນພາຍໃນ (ການພິຈາລະນາ) ແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມສາມາດພິພາກສາອາລົມວັດຖຸທັງຫຼາຍພ້ອມຂໍ້ບົກພ່ອງ ແລະເຄື່ອນໄປສູ່ມົກສະດ້ວຍປັນຍາອັນຖືກຕ້ອງ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes discriminative knowledge of the guṇas—especially the structure of rajas and sattva—and insists that liberation-oriented practice depends on grasping the true path along with the principles of dissolution (pralaya) and contemplative inner examination (prekṣaṇa).
In Śānti Parva, Bhishma continues his post-war instruction to Yudhishthira, shifting from external duties to inner disciplines: analysis of nature (guṇas), correct discernment of the path, and contemplative insight that supports renunciation and liberation.