Shloka 19
सांख्ययोगभेदः तथा योगबलोपदेशः
Sāṃkhya–Yoga Distinction and Instruction on Yogic Strength
Devanagari script
पाणिमध्यगतं दृष्टवा भार्गव तमुमापति: । आस्यं विवृत्य ककुदी पाणिना प्राक्षिपच्छनै:,उसके मुड़नेके साथ ही भृगुपुत्र उशना उनके हाथमें आ गये, उशनाको हाथमें आया देख देवेश्वर उमावललभ भगवान् शिवने मुँह फैला लिया और धीरेसे हाथका धक्का देकर उशनाको मुखके भीतर डाल दिया
Translation
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອມັນໂອນລົງ ອຸຊະນາ ບຸດແຫ່ງພຣະພຣຶກຸ ກໍເຂົ້າມາຢູ່ໃນຝາມືຂອງພຣະອົງ. ເມື່ອພຣະສິວະ ຈອມເທວະ ແລະພຣະສະຫວາມີຂອງອຸມາ ເຫັນອຸຊະນາຢູ່ໃນພຣະຫັດ ພຣະອົງກໍອ້າປາກກວ້າງ ແລະດັນດ້ວຍພຣະຫັດຢ່າງຄ່ອຍໆ ໃຫ້ອຸຊະນາເຂົ້າໄປໃນພຣະໂອດ.
Word by Word
पाणिin the hand
पाणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाणि
FormMasculine, Locative, Singular
मध्यगतंhaving come into the middle (being in the midst)
मध्यगतं:
Karma
TypeAdjective
Rootमध्यगत
FormNeuter, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (Gerund)
भार्गवO Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गव:
TypeNoun
Rootभार्गव
FormMasculine, Vocative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उमापतिःUmāpati (lord of Umā, i.e., Śiva)
उमापतिः:
Karta
TypeNoun
Rootउमापति
FormMasculine, Nominative, Singular
आस्यंmouth
आस्यं:
Karma
TypeNoun
Rootआस्य
FormNeuter, Accusative, Singular
विवृत्यhaving opened
विवृत्य:
TypeVerb
Rootवि-√वृ (वृणोति/वृ)
FormAbsolutive (Gerund)
ककुदीwith the hump/crest (i.e., with the raised part; here: with the bulge/raised form)
ककुदी:
Karana
TypeNoun
Rootककुद्
FormFeminine, Instrumental, Singular
पाणिनाwith (his) hand
पाणिना:
Karana
TypeNoun
Rootपाणि
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्राक्षिपत्threw/put (in)
प्राक्षिपत्:
TypeVerb
Rootप्र-√क्षिप्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
शनैःslowly, gently
शनैः:
TypeIndeclinable
Rootशनैः
Formtrue
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes