Shloka 140
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
मृत्यु, क्षुर॒ .छेदन करनेका शस्त्र), कृत्य (छेदन करने योग्य), पक्ष (मित्र) तथा अपक्ष- क्षयंकर (शत्रुपक्षका नाश करनेवाले) भी आप ही हैं। आप मेघके समान काले, बड़ी-बड़ी दाढ़ोंवाले और प्रलयकालीन मेघ हैं ।।
mṛtyuḥ kṣuraś chedana-karaṇaṃ śastraṃ kṛtyaṃ chedana-yogyaṃ pakṣaḥ mitram apakṣa-kṣayaṅkaraḥ śatru-pakṣa-nāśakaś ca tvam eva | tvam megha-samaḥ kālaḥ mahā-dāḍhāḥ pralayakālīya-meghaḥ || ghaṇṭo ’ghaṇṭo ghaṭī ghaṇṭī carucelī milī-milī | brahma-kāyikam agnīnāṃ daṇḍī muṇḍas tri-daṇḍa-dhṛk tvam eva ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງເທົ່ານັ້ນແມ່ນຄວາມຕາຍ; ພຣະອົງແມ່ນອາວຸດຄົມດັ່ງມີດທີ່ຕັດຂາດ, ແມ່ນການຕັດ ແລະແມ່ນສິ່ງທີ່ຄວນຖືກຕັດ. ພຣະອົງແມ່ນມິດ ແລະແມ່ນຜູ້ທຳລາຍຝ່າຍສັດຕູ. ດຳດັ່ງເມກຝົນ, ມີແຂ້ວນ່າຢ້ານ, ພຣະອົງເປັນດັ່ງເມກໃນຍາມປະລະຍະ. ພຣະອົງຍັງຖືກເອີ້ນວ່າ Ghaṇṭa ແລະ Aghaṇṭa, Ghaṭī ແລະ Ghaṇṭī—ອຳນາດທີ່ປະກົດແລະປິດບັງ, ຜູ້ຜູກມັດສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ຕິດກັບຜົນແຫ່ງກຳ, ແລະຜູ້ກ້ອງກັງວານໄປທົ່ວໂລກ. ພຣະອົງແມ່ນ Carucelī ຜູ້ຫຼິ້ນກັບສັດມີຊີວິດ, ແລະ Milī-milī ຜູ້ແຜ່ຊຶມຢູ່ໃນທຸກສິ່ງໃນຖານະເຫດປັດໃຈ. ພຣະອົງແມ່ນພຣະພຣະຫມັນ; ພຣະອົງແມ່ນຮູບແຫ່ງໄຟບູຊາ; ພຣະອົງແມ່ນຜູ້ຖືຄັນທອນ, ນັກບວດຫົວໂກນ, ແລະຜູ້ຖືຄັນທອນສາມອັນ.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the supreme principle as both terrifying and sustaining: Death and Time, ally and destroyer, manifest and unmanifest. Ethically, it frames worldly power and mortality as expressions of a single cosmic order, urging humility and surrender to dharma rather than ego-driven control.
In Śānti Parva, Bhīṣma—lying on the bed of arrows—utters a hymn-like sequence of divine epithets. Here he praises the deity as the force behind destruction, karmic fruition, and ascetic discipline, using dense names and images (cloud-dark, pralaya, bells/time-measures) to convey omnipresence and sovereignty.