Shloka 1
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ९ श्लोक मिलाकर कुल ४३ श्लोक हैं।) ऑपन-माज बक। अस्त पञ्चविशो< ध्याय: सेनजित्के उपदेशयुक्त उद्घारोंका उल्लेख करके व्यासजीका युधिष्ठिरको समझाना वैशम्पायन उवाच द्वैषयायनवच: श्रुत्वा कुपिते च धनंजये । व्यासमामन्त्रय कौन्तेय: प्रत्युवाच युधिछ्िर:
vaiśampāyana uvāca
dvaipāyanavacaḥ śrutvā kupite ca dhanañjaye |
vyāsam āmantrya kaunteyaḥ pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ ||
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງ ດວຍໄປຍະນະ (ວະຍາສະ) ແລະເຫັນ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ເກີດຄວາມໂກດ, ຍຸທິສຖິຣະ ລູກຂອງ ກຸນຕີ ໄດ້ເຊີນ ວະຍາສະ ໃຫ້ກ່າວ ແລະເລີ່ມຕອບຄືນ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical setting for instruction: when strong emotions arise (Arjuna’s anger), Yudhiṣṭhira responds by formally inviting the authoritative sage Vyāsa and proceeding through respectful dialogue—suggesting that dharmic deliberation should be guided by wise counsel rather than impulse.
Vaiśampāyana narrates to King Janamejaya that Vyāsa has spoken; Arjuna becomes angry; then Yudhiṣṭhira, addressing and inviting Vyāsa, begins to give his reply, transitioning into the next phase of the discussion in the Śānti Parva.