Shloka 6
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
इन्द्रियाणि तु तान्याहुस्तेष्वदृश्यो5धितिष्ठति । तिष्ठती पुरुषे बुद्धिस्त्रिषु भावेषु वर्तते
indriyāṇi tu tāny āhus teṣv adṛśyo ’dhitiṣṭhati | tiṣṭhatī puruṣe buddhis triṣu bhāveṣu vartate ||
ວະຍາສະກ່າວວ່າ: ການປ່ຽນຮູບເຫຼົ່ານັ້ນແຫຼະເອີ້ນວ່າ ອິນທຣີຍະ; ແລະອັດຕາອັນມອງບໍ່ເຫັນ ສະຖິດເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງຢູ່ໃນພວກມັນທັງປວງ. ປັນຍາສະຖິດຢູ່ໃນບຸຣຸສະ (ອັດຕາຜູ້ມີຮ່າງກາຍ) ແລະເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນສະພາວະສາມ—ສັດຕະວະ, ຣາຊະວະ, ແລະ ຕາມະວະ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ກິດຈະກຳຂອງອິນທຣີຍະບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳສຸດທ້າຍ; ອັດຕາອັນລະອຽດເປັນພື້ນຖານຢູ່ຂ້າງຫຼັງ, ແລະການພິຈາລະນາຂອງໃຈຖືກຍ້ອມດ້ວຍກຸນະສາມ ຈຶ່ງຕ້ອງຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດເພື່ອຄວາມປະພຶດຖືກທາງ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Sense-operations are not the final controller; an unseen inner Self presides over them. Intellect (buddhi) resides in the embodied being but is influenced by the three guṇas, so ethical clarity requires cultivating sattva and reducing rajas and tamas.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Vyāsa explains the inner constitution of a person—how senses, the unseen Self, and intellect relate—so that the listener can understand agency, restraint, and the basis for righteous conduct.