Shloka 24
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
इस प्रकार वानप्रस्थकी अवधि पूरी कर लेनेके बाद जब आयुका चौथा भाग शेष रह जाय, वृद्धावस्थासे शरीर दुर्बल हो जाय और रोग सताने लगें तो उस आश्रमका परित्याग कर दे (और संन्यास-आश्रम ग्रहण कर ले)। संन्यासकी दीक्षा लेते समय एक दिनमें पूरा होनेवाला यज्ञ करके अपना सर्वस्व दक्षिणामें दे डाले ।।
ātmayājī so ’tmaratir ātmakrīḍa ātmasaṁśrayaḥ | ātmany agnīn samāropya tyaktvā sarvaparigrahān ||
ພຣະວະຍາສະອະທິບາຍວິໄນພາຍໃນແຫ່ງການສະຫຼະ: ເມື່ອສຳເລັດກຳນົດເວລາຂອງວານະປຣັສຖະແລ້ວ ແລະເຫຼືອພຽງສ່ວນທີ່ສີ່ຂອງອາຍຸ, ກາຍອ່ອນແອດ້ວຍຄວາມແກ່ ແລະໂຣຄາພະຍາດລົບກວນ, ຄວນລະທິ້ງອາສຣົມນັ້ນ ແລະຮັບອາສຣົມສັນຍາສະ. ໃນຍາມຮັບພິທີອຸປະສົມບົດສັນຍາສະ ຄວນທຳຍັດທີ່ສຳເລັດໃນມື້ດຽວ ແລະມອບທຸກສິ່ງເປັນທັກສິນາ. ນັກບວດຄວນເປັນ “ຜູ້ບູຊາແກ່ອາດຕະ” ຊື່ນຊົມ ແລະຫຼິ້ນຢູ່ໃນອາດຕະແຕ່ຜູ້ດຽວ, ພຶງອາດຕະໃນທຸກວິທີ. ເມື່ອ “ວາງ” ໄຟສັກສິດໄວ້ໃນອາດຕະພາຍໃນ ກໍຄວນລະທິ້ງຊັບສິນ ແລະຄວາມຍຶດຕິດທັງປວງ. ຫັນຫນີຈາກຍັດພາຍນອກ ແລະປະກອບຍັດທັງຫຼາຍດ້ວຍໃຈຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຈົນກວ່າການຝຶກ “ອາດຕະຍັດ” ຈະໝັ້ນຄົງ ແທນທີ່ການພຶງພາພິທີພາຍນອກ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the interiorization of religious duty: the renouncer should abandon external dependence on ritual and possessions, ‘install’ the sacred fires within the Self, and practice continual inward sacrifice—finding refuge, joy, and discipline in the Self alone.
Vyāsa is instructing on the transition into full renunciation: after completing the earlier stages of life, one gives up possessions and outward ritual supports, and adopts a contemplative mode where yajña becomes mental and self-directed (ātma-yajña).