Shloka 8
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
चतुर्लक्षणवर्ज तु चतुष्कारणवर्जितम् | अप्रहर्षमनानन्दमशोकं विगतक्क्लमम्
caturlakṣaṇavarjaṃ tu catuṣkāraṇavarjitam | apraharṣam anānandam aśokaṃ vigataklamam ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ສະພາບອັນສູງສຸດນັ້ນ ປາດຈາກເຄື່ອງໝາຍສີ່ປະການ—ການເຫັນ, ການໄດ້ຍິນ, ການຄິດ, ແລະການຮູ້ແຈ້ງ. ມັນຢູ່ເຫນືອກວ່າວິທີຮູ້ສີ່ປະການທີ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ທົ່ວໄປ: ການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ, ການອະນຸມານ, ການປຽບທຽບ, ແລະພະວັດຈະນະ/ຄໍາພິສູດ. ທີ່ນັ້ນ ບໍ່ມີທັງຄວາມຮື້ນເຮືອງເມື່ອໄດ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ຫຼືຄວາມສຸກຈາກການເສບສົມມັນ. ມັນປາດຈາກຄວາມໂສກແລະຄວາມເມື່ອຍລ້າໂດຍສິ້ນເຊີງ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma describes liberation as a condition beyond the ordinary operations of mind and senses and beyond the usual instruments of knowing (pramāṇas). Because it is not an object of acquisition or enjoyment, it is untouched by elation, pleasure, grief, or fatigue—pointing to equanimity and transcendence of worldly dualities.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and the highest good. Here he characterizes the ultimate state (mokṣa/brahma-nirvāṇa) by negation—explaining what it is not—so the listener does not mistake it for any sensory, emotional, or conceptual experience.