Shloka 2
Tapas as the Root of Attainment (तपः—साधनमूलप्रशंसा)
मोहाद् विकत्थनामात्रैरसारो5ल्ल्पबलो लघु: । वाम्भिरप्रतिरूपाभिरभिद्रुह्य पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! जो बलवान, नित्य निकटवर्ती, उपकार और अपकार करनेमें समर्थ तथा नित्य उद्योगशील है, ऐसे शत्रुके साथ यदि कोई अल्प बलवान, असार एवं सभी बातोंमें छोटी हैसियत रखनेवाला मनुष्य मोहवश शेखी बघारते हुए अयोग्य बातें कहकर वैर बाँध ले और वह बलवान शत्रु अत्यन्त कुपित हो उस दुर्बल मनुष्यको उखाड़ फेंकनेके लिये आक्रमण कर दे, तब वह आक्रान्त मनुष्य अपने ही बलका भरोसा करके उस आक्रमणकारीके साथ कैसा बर्ताव करे? (जिससे उसकी रक्षा हो सके)
mohād vikatthanāmātrair asāro 'lpabalo laghuḥ | vām̐bhir apratirūpābhir abhidruhya pitāmaha, yudhiṣṭhira uvāca—pitāmaha! yo balavān nitya nikaṭavartī upakāra-apakāra-karaṇe samarthaś ca nityodyogaśīlaś ca, tasya śatroḥ saha yadi kaścid alpabalo 'sāraḥ sarvathā laghu-sāmarthyo janaḥ mohavaśāt śekhyāṃ baghārayan ayogyavākyair vairam bādhate, sa balavān śatruś cātikupito bhūtvā taṃ durbalaṃ puruṣam unmūlayituṃ yady abhidravati, tadā sa ākrāntaḥ puruṣaḥ svabala-mātraṃ niśritya tasya ākrāntur saha kathaṃ vyavaharet, yena tasya rakṣā syāt?
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ເຈົ້າ, ຖ້າຊາຍຜູ້ກໍາລັງນ້ອຍ ບໍ່ມີແກ່ນສານ ແລະຖານະຕໍ່າ, ເພາະມົວມົນ ຈຶ່ງອວດອ້າງແຕ່ປາກ ແລະເວົ້າຄໍາບໍ່ສົມຄວນ ຈົນໄປກໍ່ຄວາມພະຍາດພາຍກັບສັດຕູຜູ້ແຂງແຮງທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດເປັນນິດ ສາມາດທັງໃຫ້ຄຸນແລະໃຫ້ໂທດ ແລະຂະຫຍັນພ້ອມລົງມື; ແລ້ວສັດຕູນັ້ນໂກດກ້າ ບຸກມາເພື່ອຖອນຜູ້ອ່ອນແອອອກຈາກຮາກ—ຜູ້ຖືກບຸກຄວນປະພຶດຕົນຕໍ່ຜູ້ຮຸກຮານແນວໃດ ໂດຍອາໄສແຕ່ກໍາລັງນ້ອຍຂອງຕົນ ເພື່ອໃຫ້ພົ້ນໄພ?»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a nīti (practical-ethical) problem: reckless speech and empty boasting can create dangerous enmity, especially against a stronger, nearby, capable adversary. It invites guidance on prudent conduct—how a weaker person should act to preserve safety when a stronger enemy is provoked.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma a policy-and-ethics question. He describes a scenario where a weak person, deluded, insults/boasts against a powerful enemy; the enemy attacks in anger. Yudhiṣṭhira seeks Bhīṣma’s counsel on the proper way for the attacked weak person to behave so as to survive and be protected.