Shloka 30
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ भार्या जरा बीजमात्र तु पुत्र: । भ्राता शत्रु: क्लिन्नपाणिवयस्य आत्मा होक: सुखदुःखस्य भोक्ता,माता और पिता स्वाभाविक स्नेह होनेके कारण बान्धवगणोंमें सबसे श्रेष्ठ हैं, पत्नी वीर्यकी नाशक (होनेसे) वृद्धावस्थाका मूर्तिमान् रूप है, पुत्र अपना ही अंश है, भाई (धनमें हिस्सा बँटानेके कारण) शत्रु समझा जाता है और मित्र तभीतक मित्र है, जबतक उसका हाथ गीला रहता है अर्थात् जबतक उसका स्वार्थ सिद्ध होता रहता है; केवल आत्मा ही सुख और दुःखका भोग करनेवाला कहा गया है
mātā pitā bāndhavānāṁ variṣṭhau bhāryā jarā bījamātra tu putraḥ | bhrātā śatruḥ klinnapāṇivayasya ātmā hy ekaḥ sukhaduḥkhasya bhoktā ||
ພຣະພຣະຫມະດັດຕະກ່າວວ່າ: «ໃນຫມູ່ຍາດພີ່ນ້ອງ ແມ່ແລະພໍ່ເປັນຜູ້ສູງສຸດ ເນື່ອງຈາກຄວາມຮັກຂອງທ່ານເປັນທຳມະຊາດ. ເມຍເປັນເຫມືອນຄວາມແກ່ທີ່ມີຮູບຮ່າງ ເພາະນາງກິນກຳລັງວິລິຍະຂອງຊາຍ; ລູກແມ່ນແຕ່ເມັດພັນຂອງຕົນ—ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕົນເອງ. ພີ່ນ້ອງກາຍເປັນສັດຕູເມື່ອຕ້ອງແບ່ງຊັບ; ແລະມິດຈະເປັນມິດກໍຕໍ່ເມື່ອມືຂອງເຂົາຍັງ ‘ຊຸ່ມ’—ຄືເມື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງເຂົາຍັງໄດ້ຮັບການສົມປາດ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ມີແຕ່ອັດຕາ (ຕົນ) ເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນຜູ້ເສບສົມສຸກແລະທຸກ».
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
Worldly relationships are often conditioned by biology, desire, and self-interest; therefore one should cultivate discernment and detachment. Ultimately, pleasure and pain are borne by one’s own Self, so responsibility for one’s experience and liberation cannot be outsourced to others.
In the Shanti Parva’s reflective discourse, Brahmadatta delivers a sober assessment of familial and social bonds—praising parents’ natural affection while warning that other ties (spouse, siblings, friends) can become sources of decline, rivalry, or transactional loyalty—culminating in the assertion that the Self alone truly ‘enjoys’ (experiences) happiness and sorrow.