Shloka 27
Bhṛtya-niyoga: Role-appropriate appointment of servants and protection of the royal treasury (भृत्यनियोगः कोशरक्षणं च)
(ज्ञातीनामनवज्ञानं भृत्येष्वशठता सदा | नैपुण्यं चार्थचर्यासु यस्यैते तस्थ सा मही ।।
bhīṣma uvāca |
ñātīnām anavajñānaṁ bhṛtyeṣv aśaṭhatā sadā |
naipuṇyaṁ cārthacaryāsu yasyaitē tastha sā mahī ||
ālasyaṁ caiva nidrā ca vyasanāny atihāsyatā |
yasyaitāni na vidyante tasyaiva suciraṁ mahī ||
vṛddhasevī mahotsāho varṇānāṁ caiva rakṣitā |
dharmacaryā sadā yasya tasyeyaṁ suciraṁ mahī ||
nītimārgānusaraṇaṁ nityam utthānam eva ca |
ripūṇām anavajñānaṁ tasyeyaṁ suciraṁ mahī ||
utthānaṁ caiva daivaṁ ca tayor nānātvaṁ eva ca |
manunā varṇitaṁ pūrvaṁ vakṣye śṛṇu tadeva hi ||
utthānaṁ hi narendrāṇāṁ bṛhaspatir abhāṣata |
nayānayavidhānajñaḥ sadā bhava kurūdvaha ||
durhṛdāṁ chidradarśī yaḥ suhṛdām upakāravān |
viśeṣavic ca bhṛtyānāṁ sa rājyaphalam aśnute ||
sarvasaṅgrahaṇe yukto nṛpo bhavati yaḥ sadā |
utthānaśīlo mitrāḍhyaḥ sa rājā rājasattamaḥ ||
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ແຜ່ນດິນຈະຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງໃຕ້ອຳນາດຂອງກະສັດຜູ້ບໍ່ດູໝິ່ນຍາດພີ່ນ້ອງ, ບໍ່ຫລອກລວງຕໍ່ຂ້າຮັບໃຊ້, ແລະຊຳນານໃນການຈັດການຊັບສິນແລະກິດການ. ແຜ່ນດິນຈະຢູ່ດົນກັບຜູ້ປົກຄອງທີ່ບໍ່ມີຄວາມຂີ້ຄ້ານ, ການນອນເກີນ, ຄວາມຕິດອະບາຍມຸກ, ແລະຄວາມຫົວເຮາະຫຼິ້ນຫຼາຍເກີນຄວນ. ມັນຈະຢູ່ດົນກັບກະສັດຜູ້ຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າແກ່, ມີຄວາມພາກພຽນຍິ່ງ, ປົກປ້ອງວັນນະທັງສີ່, ແລະມຸ່ງໝັ້ນໃນການປະພຶດທຳມະເສມອ. ມັນຈະຢູ່ດົນກັບຜູ້ທີ່ດຳເນີນຕາມເສັ້ນທາງແຫ່ງນະໂຍບາຍອັນຖືກຕ້ອງ, ຂະຫຍັນພາກພຽນຢູ່ເສມອ, ແລະບໍ່ດູເບົາສັດຕູ. ໃນການກ່ອນ ມະນູໄດ້ອະທິບາຍເຖິງຄວາມພາກພຽນຂອງມະນຸດ, ຊະຕາກຳ, ແລະຄວາມແຕກຕ່າງຫຼາຍປະການຂອງທັງສອງ; ຂ້າຈະກ່າວ—ຈົ່ງຟັງ. ເພາະພຣະບຣິຫັດສະປະຕິໄດ້ສອນກະສັດທັງຫຼາຍວ່າ ຄວາມພາກພຽນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງແມ່ນຈຳເປັນ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ, ຈົ່ງເປັນຜູ້ຮູ້ບັນຍັດແຫ່ງນະໂຍບາຍທີ່ຖືກ ແລະທີ່ຜິດຢູ່ເສມອ. ຜູ້ໃດເຫັນຊ່ອງໂຫວ່ຂອງຜູ້ປະສົງຮ້າຍ, ຕອບແທນຄຸນຂອງມິດ, ແລະເຂົ້າໃຈຄວາມສາມາດພິເສດຂອງຂ້າຮັບໃຊ້—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງລາຊະອຳນາດ. ກະສັດຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນໃນການຮວບຮວມແລະປະຄອງແຜ່ນດິນຢູ່ເສມອ, ມີຄວາມພາກພຽນ ແລະມີມິດຫຼາຍ—ກະສັດນັ້ນແມ່ນກະສັດຜູ້ດີເລີດທີ່ສຸດ.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A kingdom endures under a ruler who combines ethical restraint (no contempt for kin, no deceit toward servants, devotion to dharma) with practical competence (skill in administration, constant initiative, vigilance toward enemies, and strong alliances).
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma continues advising the Kuru king (Yudhiṣṭhira) by listing traits that stabilize sovereignty, then invokes earlier authorities—Manu on effort and fate, and Bṛhaspati on royal exertion and policy—to reinforce his counsel.