Shloka 56
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
दूरं न शक्यं तत्रासीद् गन्तुमश्वेन केनचित् । साथ्चारोहैर्हतैरश्वैरावते वसुधातले,सवारोंसहित घोड़ोंकी लाशोंसे पटे हुए भूतलपर किसीके लिये भी घोड़ेद्वारा दूरतक जाना असम्भव हो गया था
dūraṁ na śakyaṁ tatrāsīd gantum aśvena kenacit | sāśvārūḍhair hatair aśvair āvṛte vasudhātale ||
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ບໍ່ມີໃຜສາມາດຂີ່ມ້າໄປໄດ້ໄກອີກແລ້ວ ເພາະຜິວໜ້າດິນຖືກປົກຄຸມໄປດ້ວຍຊາກມ້າທີ່ຖືກສັງຫານ ແລະຜູ້ຂີ່ຂອງພວກມັນ. ຄວາມແອອັດແລະການນອງເລືອດໃນສະໜາມຮົບ ເຮັດໃຫ້ແມ່ນແຕ່ການເຄື່ອນໄຫວກໍກາຍເປັນຄວາມລໍາບາກ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າສົງຄາມທໍາລາຍບໍ່ພຽງແຕ່ນັກຮົບ ແຕ່ຍັງທໍາລາຍລະບຽບ ເສັ້ນທາງ ແລະອໍານາດຄວບຄຸມອີກດ້ວຍ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tangible consequences of violence: war does not merely decide victory or defeat; it collapses basic order and mobility, turning the earth itself into an obstacle strewn with the dead. It implicitly warns that adharma-driven conflict multiplies suffering beyond the intended targets.
Sañjaya describes the battlefield so choked with the bodies of slain horses and their mounted riders that no one can ride far; movement by horse becomes practically impossible due to the mass of corpses covering the ground.