Adhyaya 18
शल्यवधे कौरवसेनाभङ्गः, भीमस्य गदायुद्धं, दुर्योधनस्य समाह्वानम् (Rout after Śalya’s fall; Bhīma’s mace engagement; Duryodhana’s rally)
Upa-parva: Śalya-vadha-anantara-saṃjñā (Aftermath of Śalya’s fall: rout, pursuit, and Duryodhana’s rally)
Saṃjaya reports that upon the fall of Śalya, the Kaurava host largely turns away in disarray, likened to merchants seeking shore after a shipwreck and to leaderless animals seeking protection. The Pandavas and Pañcālas, perceiving the rout, pursue with renewed confidence and proclaim the day’s reversal of fortune. A concentrated infantry force confronts Bhīma; he dismounts, seizes a heavy, gold-adorned gadā, and breaks the massed foot-soldiers, producing a vivid battlefield tableau of fallen, ornamented bodies and shattered standards. Meanwhile Duryodhana, not yet far withdrawn, addresses his charioteer and troops: he asserts that Arjuna will not overrun him from the rear, urges controlled repositioning, and argues that dispersion invites destruction. He reframes the moment through kṣatriya-dharma—death is universal, and a disciplined stand is preferable to flight—thereby prompting the kings and warriors to turn back and re-engage as the Pandava forces advance.
Chapter Arc: शल्य-वध के बाद रणभूमि पर धूल, रथ-खंड, गिरे अश्व और कबन्धों का उठना—युद्ध का दृश्य मानो स्वयं मृत्यु का उत्सव बन जाता है। → दुर्योधन पर्वत-सम दीप्त रथ पर छत्र-चामर से सेवित होकर आगे बढ़ता है; मद्रदेशीय वीर उसे बार-बार रोकते हैं—“न गन्तव्यं”—पर वह नहीं रुकता। उधर पाण्डव-ध्वजिनी आँधी से क्षुब्ध नदी-सी उफनती है और युधिष्ठिर के चारों ओर पाण्डव-श्रेष्ठ घेरा बनाकर शत्रु-सेना को समुद्र में मकरों-सा मथने लगते हैं। → रण का उन्माद चरम पर: सर्वत्र कबन्ध उठते दिखते हैं; टूटे रथ, जुए-धुरे, मरे महारथी और धराशायी अश्वों से पृथ्वी ढक जाती है। घोड़े जुए में बँधे रथों को वायु-वेग से इधर-उधर घसीटते हैं, कुछ आधे रथ लेकर दिशाओं में भटकते हैं—व्यवस्था टूटकर अराजकता बन जाती है। → दोनों पक्षों की सेनाएँ भारी क्षति के बीच भी भिड़ी रहती हैं; शत्रु-सैनिकों में क्षणिक हर्ष-कोलाहल उठता है, पर रणभूमि का वास्तविक निष्कर्ष ‘विजय’ नहीं—केवल बढ़ती हुई विनाश-छाया है। → दुर्योधन के अडिग आगे बढ़ने और पाण्डवों के संगठित घेराव के बीच अगला निर्णायक टकराव आसन्न रहता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें शल्यका वधविषयक सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १७ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ९४ श्लोक हैं।) ऑपन-आक्रात छा 2 अष्टादशो< ध्याय: मद्रराजके अनुचरोंका वध और कौरव-सेनाका पलायन संजय उवाच शल्ये5थ निहते राजन् मद्रराजपदानुगा: । रथा: सप्तशता वीरा निर्ययुर्महतो बलात्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: “ຂໍພຣະອົງຜູ້ເປັນກະສັດ, ເມື່ອຊັລຍະຖືກສັງຫານແລ້ວ, ວີຣະບຸລຸດຜູ້ຮົບດ້ວຍລົດຮົບຈຳນວນເຈັດຮ້ອຍ—ຜູ້ຕິດຕາມເຈົ້າແຫ່ງມັດຣະ—ໄດ້ຂັບອອກໄປ ດ້ວຍແຮງຜັກດັນຈາກກອງທັບອັນໃຫຍ່ຂອງພວກເຂົາ.”
Verse 2
दुर्योधनस्तु द्विदमारुह्माचलसंनिभम् । छत्रेण प्रियमाणेन वीज्यमानश्न चामरै:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດຸຣຍໂອທະນະ ແຕ່ກັບຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງໃຫຍ່ທີ່ຄ້າຍພູເຂົາ. ມີຮົ່ມກະສັດກາງເຫນືອສີສະຂອງລາວ ແລະຖືກພັດດ້ວຍຈາມະຣະ (ພັດຂົນຫາງຢັກ) —ເປັນພາບແຫ່ງຄວາມອວດອ້າງແລະຄວາມສະຫງ່າງາມພາຍນອກຂອງກະສັດ ທີ່ຕັ້ງຕໍ່ໜ້ານ້ຳໜັກອັນມືດມົນຂອງສົງຄາມ.
Verse 3
न गन्तव्यं न गन्तव्यमिति मद्रानवारयत् । दुर्योधनेन ते वीरा वार्यमाणा: पुनः पुनः
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພວກແມ່ຍິງແຫ່ງມັດຣາຮ້ອງໄຫ້ຕະໂກນວ່າ «ຢ່າໄປ—ຢ່າໄປ!» ແລະພະຍາຍາມຫ້າມພວກເຂົາ. ແຕ່ວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນຖືກທຸຣະໂຍທະນະຫ້າມຊ້ຳໆ ກໍຍັງດື້ດຶນກ້າວຕໍ່—ເປີດເຜີຍຄວາມຕຶງຕັນລະຫວ່າງຈິດໃຈນັກຮົບອັນຮ້ອນຮົນ ແລະສາຍສຳພັນມະນຸດທີ່ວອນໃຫ້ຢຸດຍັ້ງ.
Verse 4
युधिष्ठिरं जिघांसन्त: पाण्डूनां प्राविशन् बलम् । संजय कहते हैं--राजन! मद्रराज शल्यके मारे जानेपर उनके अनुगामी सात सौ वीर रथी विशाल कौरव-सेनासे निकल पड़े। उस समय दुर्योधन पर्वताकार हाथीपर आरूढ़ हो सिरपर छत्र धारण किये चामरोंसे वीजित होता हुआ वहाँ आया और “न जाओ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ດ້ວຍຈິດປາຖະໜາຈະສັງຫານຢຸທິສຖິຣະ, ພວກເຂົາໄດ້ຝືນຕົນຕະລຸຍເຂົ້າໄປໃນກອງທັບປານດະວະ. ວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ມີໃຈມັ່ນຄົງຕໍ່ສົງຄາມ ແລະກ້າວຕໍ່ໄປ—ຖືກຂັບດັນໂດຍຄວາມຈົ່ງຮັກຕໍ່ຜູ້ນຳທີ່ລົ້ມລົງ ແລະໂດຍກະແສອັນເຢັນຊາຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແມ່ນມີຜູ້ຮ້ອງຂໍໃຫ້ຢຸດຍັ້ງກໍຕາມ.»
Verse 5
श्रुत्वा च निहतं शल्यं धर्मपुत्रं च पीडितम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ຊັລຍະຖືກສັງຫານ ແລະ ທັມມະບຸດ (ຢຸທິສຖິຣະ) ກຳລັງຖືກກົດດັນຢ່າງໜັກ, ອະຣະຈຸນ ມະຫາຣະຖະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນ—ໃຫ້ທິດທັງປວງເຕັມໄປດ້ວຍສຽງຮ້ອງກັງວານຂອງລົດຮົບ ແລະສຽງກັງກ້ອງຂອງຄັນທະນູ ຄານດີວະ—ມຸ່ງໝັ້ນຈະຄ້ຳຈຸນທຳມະທ່າມກາງວິກິດແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 6
मद्रराजप्रिये युक्तैर्मद्रकाणां महारथै: । आजगाम ततः: पार्थों गाण्डीवं विक्षिपन् धनु:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ປາຣຖະ (ອະຣະຈຸນ) ກ້າວໜ້າໄປ ພ້ອມກັບມະຫາຣະຖະແຫ່ງມັດຣາ ຜູ້ອຸທິດໃຈໃຫ້ແກ່ພຣະຣາຊາຂອງຕົນ; ເມື່ອລາວມາເຖິງ ລາວກໍສະບັດຄັນທະນູ ຄານດີວະ—ເປັນເຄື່ອງຊີ້ບອກຄວາມແນ່ວແນ່ ແລະຄວາມພ້ອມ ຕໍ່ໜ້ານ້ຳໜັກທາງທຳມະຂອງສົງຄາມ.
Verse 7
ततोड्र्जुनश्व भीमश्न माद्रीपुत्री च पाण्डवी
ຕໍ່ມາ ອະຣະຈຸນ ແລະ ພີມະ ພ້ອມທັງເຈົ້າຍິງປານດະວະຜູ້ເກີດແຕ່ມາດຣີດ້ວຍ ກໍອອກມາຂ້າງໜ້າ—ດັ່ງທີ່ສັນຊະຍະຍັງຄົງບັນຍາຍການເຄື່ອນໄຫວຂອງສົງຄາມ ແລະຊູ້ໃຫ້ເຫັນບັນດາວີລະບຸລຸດຫຼັກໃນຝ່າຍປານດະວະ.
Verse 8
सात्यकिश्न नरव्याप्रो द्रौपदेयाश्व॒ सर्वश: । धृष्टद्युम्न: शिखण्डी च पञ्चाला: सह सोमकै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິ—ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ—ພ້ອມດ້ວຍບຸດທັງຫມົດຂອງດຣົບະດີ, ແລະ ທຣິສຕະຍຸມນະ ກັບ ສິຂັນດິນ, ພ້ອມທັງວີລະຊົນປານຈາລະ ແລະ ໂສມະກະ, ໄດ້ຊຸມຊຸມກັນເປັນກຳລັງດຽວໃນກາງສົງຄາມ.
Verse 9
युधिष्ठिरं परीप्सन्त: समन्तात् पर्यवारयन् । तदनन्तर अर्जुन, भीमसेन, माद्रीपुत्र पाण्डुकुमार नकुल, सहदेव, पुरुषसिंह सात्यकि, द्रौपदीके पाँचों पुत्र, धृष्टद्युम्म, शिखण्डी, पांचाल और सोमक वीर--इन सबने युधिष्ठिरकी रक्षाके लिये उन्हें चारों ओरसे घेर लिया || ७-८ ई ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຝ່າຍສັດຕູປາດຖະນາຈັບຕົວ ຢຸທິສຖິຣະ ຈຶ່ງລ້ອມລາວຈາກທຸກທິດ. ແລ້ວ ອາຣຊຸນ, ບີມະເສນ, ບຸດຂອງມາດຣີ—ນະກຸລະ ແລະ ສະຫະເທວະ—ສາຕະຍະກິ ຜູ້ເປັນສິງໃນຫມູ່ມະນຸດ, ບຸດທັງຫ້າຂອງດຣົບະດີ, ທຣິສຕະຍຸມນະ, ສິຂັນດີ, ແລະວີລະຊົນປານຈາລະກັບໂສມະກະ—ທັງຫມົດໄດ້ຈັດຕົວເປັນວົງປ້ອງກັນ ລ້ອມຢຸທິສຖິຣະໄວ້ທຸກດ້ານ. ດັ່ງນັ້ນ ພານດະວະ—ຜູ້ເປັນອຸສະພະໃນຫມູ່ມະນຸດ—ຈຶ່ງຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງ.
Verse 10
वृक्षानिव महावाता: कम्पयन्ति सम तावकान्
ດັ່ງພາຍຸລົມໃຫຍ່ສັ່ນໄຫວຕົ້ນໄມ້ທັງຫລາຍ ຢ່າງນັ້ນແຫຼະ ວີລະຊົນພານດະວະໄດ້ເຮັດໃຫ້ທະຫານຂອງພຣະອົງສັ່ນສະເທືອນ. ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ! ດັ່ງລົມບູພາພັດໃຫ້ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ຄື ຄົງຄາ ປັ່ນປ່ວນ ຢ່າງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ພວກເຂົາກໍໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມວຸ່ນວາຍໃນກອງທັບພານດະວະດ້ວຍ.
Verse 11
पुरोवातेन गड़ेव क्षोभ्यमाणा महानदी । अक्षोभ्यत तदा राजन् पाण्डूनां ध्वजिनी ततः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ດັ່ງແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ຖືກລົມບູພາພັດຈົນປັ່ນປ່ວນ, ຢ່າງນັ້ນໃນເວລານັ້ນ ກອງທັບຂອງພານດະວະກໍຖືກກະທົບໃຫ້ວຸ່ນວາຍ.
Verse 12
प्रस्कन्द्य सेनां महतीं महात्मानो महारथा: । बहवश्नुक्रुशुस्तत्र क्व स राजा युधिष्ठिर:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາມະຫາອັດຕະຈິດ ແລະ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ພຸ້ນເຂົ້າໄປໃນກອງທັບອັນມະຫາສານ ແລະຮ້ອງຕະໂກນຊ້ຳໆຢູ່ທີ່ນັ້ນວ່າ: “ພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ຢູ່ໃສ?”
Verse 13
धृष्टद्ुम्नो5थ शैनेयो द्रौपदेयाश्व॒ सर्वश:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ທຣິສຕະດຸມນະ, ຊາຍເນຍ (Śaineya) ແລະ ບຸດທັງຫມົດຂອງ ດຣາວປະດີ—ທຸກຄົນບໍ່ຂາດ—ໄດ້ເຄື່ອນໄຫວຮ່ວມກັນ ສະແດງເຖິງຄວາມຕັ້ງໃຈອັນປະສານກັນຂອງຝ່າຍປານດະວະ ໃນທ່າມກາງຈຸດຫັນຜັນຂອງສົງຄາມ.
Verse 14
पज्चालाक्ष महावीर्या: शिखण्डी च महारथ: । *धृष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदीके सभी पुत्र, महापराक्रमी पांचाल और महारथी शिखण्डी --ये सब कहाँ हैं?' ।। एवं तान् वादिन: शूरान् द्रौपदेया महारथा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: “ວີຣະຊົນຜູ້ກ້າຫານແຫ່ງປັນຈາລະ—ຊິຄັນດີ ມະຫາຣະຖະ (ນັກຮົບລົດສົງຄາມ) ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່; ທຣິສຕະດຸມນະ; ສາຕະຍະກິ (Sātyaki); ແລະ ດຣາວປະເດຍ (ບຸດຂອງດຣາວປະດີ) ຜູ້ເປັນມະຫາຣະຖະ—ພວກເຂົາຢູ່ໃສ?” ດ້ວຍຖ້ອຍຄໍານີ້ ລາວໄດ້ເອີ້ນເຖິງວີຣະຊົນຜູ້ກ້າຫານ—ບຸດຂອງດຣາວປະດີ—ເນັ້ນໃຫ້ເຫັນຄວາມບໍ່ແນ່ນອນ ແລະ ນ້ໍາໜັກທາງທໍາມະຂອງສົງຄາມ; ເພາະແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີຊື່ສຽງກໍອາດຫາຍໄປໃນຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງສະໜາມຮົບ ແລະ ຊະຕາກໍາ.
Verse 15
चक्रै्विमथितै: केचित् केचिच्छिन्नैर्महाध्वजै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ບາງຄົນຖືກລໍ້ລົດສົງຄາມບົດຂະຍີ້ ແລະ ຂະຍຸມຂະຍຳ; ບາງຄົນຖືກຟັນຂາດທ່າມກາງທຸງໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ—ພາບຂອງຄວາມຮຸນແຮງອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງໃນສະໜາມຮົບ, ທີ່ຄວາມພູມໃຈແລະການອວດອ້າງ (ທຸງສັນຍາ) ບໍ່ອາດປົກປ້ອງຈາກຜົນຂອງສົງຄາມໄດ້.
Verse 16
आलोक्य पाण्डवान् युद्धे योधा राजन् समन्ततः
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ນັກຮົບທັງຫຼາຍໄດ້ເບິ່ງໄປຫາຝ່າຍປານດະວະໃນກາງສົງຄາມ ຈາກທຸກທິດ…
Verse 17
दुर्योधनश्न तान् वीरान् वारयामास सान्त्वयन्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດຸຣະໂຍທະນະ ເພື່ອໃຫ້ຈິດໃຈພວກເຂົາໝັ້ນຄົງ ໄດ້ພະຍາຍາມຫ້າມບັງຄັບນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະ ປອບໃຈດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາປະນີປະນອມ—ເພື່ອຮັກສາກອງທັບໃຫ້ຢູ່ຮ່ວມກັນ ດ້ວຍການຊັກຈູງ ບໍ່ໃຫ້ຄວາມໂກດ ຫຼື ຄວາມຫຸນຫັນ ນໍາພາການກະທໍາ.
Verse 18
ततो गान्धारराजस्य पुत्र: शकुनिरब्रवीत्,इति श्रीमहा भारते शल्यपर्वणि संकुलयुद्धे अष्टादशो5ध्याय:
ແລ້ວຕໍ່ມາ ຊະກຸນິ ບຸດຂອງກະສັດແຫ່ງຄັນທາຣາ ໄດ້ເວົ້າຂຶ້ນ. ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 18 ໃນ ສາລະຍະປະຣະວະ ຂອງ ສຣີມະຫາພາຣະຕະ ໃນຕອນທີ່ພັນລະນາການຮົບອັນສັບສົນແລະພັນພົວແນ່ນໜາ.
Verse 19
दुर्योधनं महाराज वचन वचनक्षम: । महाराज! तब प्रवचनपटु गान्धारराजपुत्र शकुनिने दुर्योधनसे यह बात कही-- ।। १८ *॥ कि नः सम्प्रेक्षमाणानां मद्राणां हन्यते बलम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ໃນເວລານັ້ນ ຊະກຸນິ—ບຸດຂອງຜູ້ປົກຄອງແຫ່ງຄັນທາຣາ ຜູ້ຊໍານານໃນຖ້ອຍຄໍາແລະການໂຕ້ຖຽງ—ໄດ້ກ່າວຕໍ່ ທຸຣະໂຍທະນະ ວ່າ: “ໃນຂະນະທີ່ພວກເຮົາຢືນເບິ່ງຢູ່ນີ້ ກໍາລັງຂອງຊາວມັດຣະ ຈະຖືກທໍາລາຍຢ່າງນັ້ນຫຼື?”
Verse 20
सहितैश्नापि योद्धव्यमित्येष समय: कृत:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໄດ້ຕົກລົງເປັນຂໍ້ສັນຍາແນ່ນອນແລ້ວວ່າ ພວກເຂົາຈະຕ້ອງຮົບ ແມ່ນແຕ່ຢືນຊິດກັນ ໃນກອງຮູບຂະບວນອັນແນ່ນໜາ.”
Verse 21
अथ कस्मात् परानेव घ्नतो मर्षयसे नृप । “यह शपथ ली जा चुकी है कि “हम सब लोग एक साथ होकर लड़ें।” नरेश्वर! ऐसी दशामें शत्रुओंको अपनी सेनाका संहार करते देखकर भी तुम क्यों सहन करते हो?” ।।
ຊະກຸນິກ່າວວ່າ: “ເປັນຫຍັງ ໂອ ພຣະນະເຣດ, ທ່ານຈຶ່ງອົດທົນເບິ່ງສັດຕູຂ້າຟັນກອງຂອງເຮົາ? ພວກເຮົາໄດ້ສາບານແລ້ວວ່າ ‘ພວກເຮົາຈະຮົບພ້ອມກັນ’.” ທຸຣະໂຍທະນະກ່າວວ່າ: “ກ່ອນນີ້ຂ້າໄດ້ພະຍາຍາມຫ້າມແລ້ວ ແຕ່ພວກເຂົາບໍ່ເຊື່ອຟັງຄໍາຂ້າ.”
Verse 22
एते विनिहता: सर्वे प्रस्कन्ना: पाण्डवाहिनीम् । दुर्योधनने कहा--मैंने पहले ही इन्हें बहुत मना किया था, परंतु इन लोगोंने मेरी बात नहीं मानी और पाण्डवसेनामें घुसकर ये प्राय: सब-के-सब मारे गये ।।
ທຸຣະໂຍທະນະກ່າວວ່າ: “ພວກນີ້ທັງໝົດຖືກຂ້າແລ້ວ ເພາະໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໄປໃນກອງທັບປານດະວະດ້ວຍຄວາມຫຸນຫັນ. ຂ້າເຄີຍຫ້າມແລະເຕືອນຢ່າງໜັກແນ່ນແລ້ວ ແຕ່ພວກເຂົາບໍ່ຟັງຄໍາຂ້າ; ເມື່ອເຂົ້າໄປໃນແຖວສັດຕູ ກໍຖືກຟັນລົງເກືອບຈະໝົດ.”
Verse 23
अलं क्रोद्धुमथैतेषां नायं काल उपेक्षितुम् । याम: सर्वे च सम्भूय सवाजिरथकुज्जरा:
ທຸຣະໂຍທະນະ ກ່າວວ່າ: «ພໍແລ້ວກັບຄວາມໂກດຕໍ່ເຂົາເຈົ້າ; ບໍ່ແມ່ນເວລາທີ່ຈະຢູ່ເຉື່ອຍເຉື່ອຍຫຼືມອງຂ້າມ. ໃຫ້ພວກເຮົາທຸກຄົນອອກໄປພ້ອມກັນ—ພ້ອມມ້າ, ລົດຮົບ, ແລະຊ້າງ»។
Verse 24
परित्रातुं महेष्वासान् मद्रराजपदानुगान् । अन्योन्यं परिरक्षामो यत्नेन महता नूप
ທຸຣະໂຍທະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ເພື່ອປົກປ້ອງນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ຕາມຄໍາສັ່ງຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະ, ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາປົກປ້ອງກັນແລະກັນ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມອັນໃຫຍ່ ແລະຄວາມລະມັດລະວັງ»។
Verse 25
शकुनि बोला--नरेश्वर! युद्धस्थलमें रोषामर्षके वशीभूत हुए वीर स्वामीकी आज्ञाका पालन नहीं करते हैं; वैसी दशामें इनपर क्रोध करना उचित नहीं है। यह इनकी उपेक्षा करनेका समय नहीं है। हम सब लोग एक साथ हो मद्रराजके महाधनुर्धर सेवकोंकी रक्षाके लिये हाथी
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ປຶກສາຄິດພ້ອມກັນດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ພວກເຂົາທັງໝົດກໍອອກໄປຫາບ່ອນທີ່ກອງທັບຢູ່. ແລະກະສັດຜູ້ຖືກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍກໍາລັງອັນໃຫຍ່.
Verse 26
हत विद्धयत गृह्नलीत प्रहरध्वं निकृन्तत
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຟັນລົງໃຫ້ຕາຍຜູ້ທີ່ລົ້ມແລ້ວ; ຈິ່ມໃຫ້ທະລຸ; ຈັບກຸມ; ບຸກໂຈມ; ຕັດໃຫ້ແຫຼກ!»
Verse 27
पाण्डवास्तु रणे दृष्टवा मद्रराजपदानुगान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແຕ່ພວກປານດະວະ ໃນສະໜາມຮົບ ເຫັນພວກທີ່ດໍາເນີນຕາມຮອຍທ້າວຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະ.
Verse 28
ते मुहूर्ताद रणे वीरा हस्ताहस्ति विशाम्पते
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ນັບແຕ່ຂະນະນັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ວີລະບຸລຸດໃນສະໜາມຮົບໄດ້ເຂົ້າປະຊິດກັນ ແລະຈັບຕໍ່ສູ້ກັນດ້ວຍມືຕໍ່ມື—ເປັນພາບຂອງສົງຄາມອັນໂຫດຮ້າຍທີ່ໃກ້ຊິດ, ທີ່ຄວາມກ້າຫານຖືກທົດສອບບໍ່ແມ່ນດ້ວຍລະຍະທາງ ຫຼື ອາວຸດກົນໄກ, ແຕ່ໂດຍການປະຈັນໜ້າໂດຍກົງ.
Verse 29
निहताः: प्रत्यदृश्यन्त मद्रराजपदानुगा: । प्रजानाथ! वे मद्रराजके अनुगामी वीर रणभूमिमें दो ही घड़ीके भीतर हाथों-हाथ मारे गये दिखायी दिये ।। ततो नः सम्प्रयातानां हता मद्रास्तरस्विन:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ນັກຮົບຜູ້ຕາມຮອຍພະບາດຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ຖືກເຫັນນອນຕາຍຢູ່. ວີລະບຸລຸດຜູ້ຕິດຕາມກະສັດມັດຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນສະໜາມຮົບ ປານດັ່ງຖືກຟັນລົງຢ່າງວ່ອງໄວ—ໃນເວລາສັ້ນຍິ່ງ—ດ້ວຍການປະຈັນໜ້າໃກ້ຊິດ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອກອງທັບຂອງພວກເຮົາຮຸກຄືບໜ້າ, ພວກມັດຣະຜູ້ຫ້າວຫານກໍຖືກສັງຫານລົງ.
Verse 30
उत्थितानि कबन्धानि समदृश्यन्त सर्वश:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ທຸກທິດທາງ ເຫັນລ່າງກາຍບໍ່ມີຫົວລຸກຂຶ້ນ—ເປັນພາບອັນນ່າສະພຶງກົວຂອງຄວາມພິນາດໃນສະໜາມຮົບ, ທີ່ຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມຫຼຸດທອນຮ່າງກາຍມີຊີວິດໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ເສດຊາກ.
Verse 31
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलम् । सब ओर कबन्ध खड़े दिखायी दे रहे थे और सूर्यमण्डलके बीचसे वहाँ बड़ी भारी उल्का गिरी ।। रथैर्भग्नैर्युगाक्षैश्न निहतैश्व महारथै:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ອຸລະກາດວງໃຫຍ່ດວງໜຶ່ງຕົກລົງ ປານດັ່ງຜ່ານກາງວົງຕາເວັນ. ທຸກທິດທາງ ເຫັນລ່າງບໍ່ມີຫົວຢືນຢູ່, ແລະຜ່ານກາງດວງຕາເວັນ ມີລາງໄຟອັນໃຫຍ່ຫຼວງຕົກລົງທີ່ນັ້ນ. ສະໜາມຮົບເກືອບເຕັມໄປດ້ວຍລົດຮົບທີ່ແຕກພັງ, ຄານຍົກແລະແກນລໍ້ທີ່ຫັກພັງ, ແລະວີລະບຸລຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຖືກສັງຫານນອນກະຈາຍ—ເປັນລາງຮ້າຍທີ່ເພີ່ມຄວາມມືດມົນທາງທຳມະໃນຈຸດສຸດທ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 32
वातायमानैस्तुरगैर्युगासक्तैस्ततस्तत:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ມ້າທີ່ຜູກຕິດກັບຄານຍົກ ພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າປານດັ່ງຖືກລົມພັດຂັບ, ແລະພວກເຂົາເຄື່ອນໄປມາຈາກບ່ອນນີ້ຫາບ່ອນນັ້ນ—ພາບຂອງການເຄື່ອນໄຫວບໍ່ຢຸດຢັ້ງທ່າມກາງຄວາມອັດແອດຂອງສົງຄາມ.
Verse 33
भग्नचक्रान् रथान् केचिदहरंस्तुरगा रणे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ມີມ້າບາງຕົວລາກລົດຮົບທີ່ລໍ້ແຕກພັງອອກໄປ—ເປັນພາບສະທ້ອນຄວາມຮຸນແຮງບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ທີ່ແມ່ນແຕ່ເຄື່ອງມືຮົບກໍລົ້ມລົງ ແລະຖືກລາກໄປທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍ.
Verse 34
तत्र तत्र व्यदृश्यन्त योक्त्रै: श्लिष्टा: सम वाजिन:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນທີ່ນີ້ ເຫັນມ້າຫຼາຍຕົວ—ຍັງຖືກຮັດໄວ້ດ້ວຍສາຍບັງຄັບ—ຢືນເປັນແຖວຕຶງຕັ້ງ ເທົ່າທຽມກັນ ທ່າມກາງຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສົງຄາມ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນສົງຄາມ ວິໄນແລະຄວາມພ້ອມຍັງຄົງຢູ່ ແມ່ນແຕ່ການທຳລາຍຈະແຜ່ລາມຮອບຂ້າງກໍຕາມ.
Verse 35
रथिन: पतमानाश्ष दृश्यने सम नरोत्तमा: | गगनात् प्रच्युता: सिद्धा: पुण्यानामिव संक्षये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ບຸລຸດຜູ້ເປັນເລີດ—ນັກຮົບລົດຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ຖືກເຫັນກຳລັງລົ້ມລົງ ດັ່ງສິດທະ (siddha) ຜູ້ສຳເລັດ ຕົກຈາກຟ້າ ເມື່ອຄັງບຸນຂອງຕົນສິ້ນສຸດ.”
Verse 36
जहाँ-तहाँ जोतोंसे जुड़े हुए घोड़े और नरश्रेष्ठ रथी गिरते दिखायी दे रहे थे, मानो सिद्ध (पुण्यात्मा) पुरुष पुण्यक्षय होनेपर आकाशसे पृथ्वीपर गिर पड़े हों ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນທີ່ນີ້ ເຫັນມ້າທີ່ຍັງຖືກຜູກຕິດກັບສາຍຮັດແລະເຄື່ອງປະດັບຂອງມັນ ແລະເຫັນນັກຮົບລົດຮົບຜູ້ເປັນເລີດລົ້ມລົງ—ດັ່ງສິດທະຜູ້ມີບຸນ ເມື່ອຄັງບຸນສິ້ນ ກໍຕົກຈາກຟ້າລົງສູ່ດິນ. ແລະເມື່ອວິລະຊົນຜູ້ຕິດຕາມກະສັດແຫ່ງມັດຣະ (Madra) ຖືກສັງຫານ ບັນດາມະຫາລົດຮົບໃນຫມູ່ລູກຫຼານຂອງປານດຸ ເຫັນພວກເຮົາກຳລັງບຸກມາ ກໍຮີບພຸ້ນມາປະຈັນໜ້າຢ່າງໄວ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາໃນໄຊຊະນະ ພ້ອມສຽງສັງຂ໌ກັງວານ ແລະສຽງຫວີດຮ້ອງຂອງລູກສອນທີ່ແຜ່ກະຈາຍໄປໃນອາກາດ.
Verse 37
अभ्यवर्तन्त वेगेन जयगृद्धा: प्रहारिण: । बाणशब्दरवान् कृत्वा विमिश्रान् शड्खनिः:स्वनै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຫິວຫາໄຊຊະນະ ແລະຄວາມດຸເດືອດໃນການຈົມຕີ ວິລະຊົນຝ່າຍປານດຸພຸ້ນມາດ້ວຍຄວາມໄວເພື່ອປະຈັນໜ້າພວກເຮົາ. ເມື່ອເຂົາເຈົ້າບຸກມາ ສຽງຫວີດແລະສຽງຄຳຮາມຂອງລູກສອນແຜ່ກະຈາຍໃນອາກາດ ປົນກັບສຽງສັງຂ໌ກັງວານ—ເປັນການພຸ້ນບຸກທີ່ປະກາດທັງຄວາມແນ່ວແນ່ ແລະຈັນຍາບັນອັນບໍ່ປານີຂອງສົງຄາມ ທີ່ທຸກຝ່າຍລ້ວນມຸ່ງຫາໄຊຊະນະຫຼັງການສູນເສຍອັນໜັກໜ່ວງ.
Verse 38
अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्ष्यप्रहारिण: । शरासनानि धुन्वाना: सिंहनादान प्रचुक्तुशु:,हमारे पास पहुँचकर लक्ष्य वेधनेमें सफल और प्रहारकुशल पाण्डव-सैनिक अपने धनुष हिलाते हुए जोर-जोरसे सिंहनाद करने लगे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຂົາທັງຫຼາຍເຂົ້າມາໃກ້ພວກເຮົາອີກຄັ້ງ ນັກຮົບປານດະວະ—ຜູ້ຍິງແມ່ນເປົ້າ ແລະ ຊໍານານໃນການຟັນຟາດ—ໄດ້ສັ່ນຄັນທະນູ ແລະ ຮ້ອງຄໍາຮ້ອງດັ່ງສິງໂຕຢ່າງດັງກ້ອງ.
Verse 39
ततो हतमभिप्रेक्ष्य मद्रराजबलं महत् । मद्रराजं च समरे दृष्टवा शूरं निपातितम्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວເມື່ອເຫັນກອງທັບໃຫຍ່ຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະຖືກຂ້າລົງ ແລະ ເຫັນກະສັດແຫ່ງມັດຣະຜູ້ກ້າຫານຖືກຕີລົງໃນສົງຄາມ…
Verse 40
दुर्योधनबलं सर्व पुनरासीत् पराड्मुखम् | मद्रराजकजी वह विशाल सेना मारी गयी तथा शूरवीर मद्रराज शल्य पहले ही समरभूमिमें धराशायी किये जा चुके हैं, यह सब अपनी आँखों देखकर दुर्योधनकी सारी सेना पुनः पीठ दिखाकर भाग चली ।।
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ກອງທັບທັງໝົດຂອງທຸຣະໂຢທະນະ ໄດ້ຫັນຫຼັງຫນີອີກຄັ້ງ. ຖືກປານດະວະ—ນັກທະນູຜູ້ແຂງກ້າ ແລະ ປິຕິຍິນດີໃນໄຊຊະນະ—ຟັນຟາດຢ່າງໜັກ ກອງຄອຣະວະຈຶ່ງຕົກໃນຄວາມຕື່ນຕະໜົກ ແລະ ກະຈາຍຫນີໄປທຸກທິດ.
Verse 43
धनु:शब्दं महत् कृत्वा सहायुध्यन्त पाण्डवै: । महाराज! उन शूरवीरोंने युद्ध करनेका दृढ़ निश्चय कर लिया था, अतः धनुषकी गम्भीर टंकार करके पाण्डवोंके साथ संग्राम आरम्भ कर दिया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ນັກຮົບຜູ້ກ້າຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຈິດໃຈໝັ້ນຄົງຈະຮົບ; ດັ່ງນັ້ນເຂົາໄດ້ເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງຄັນທະນູດັງກ້ອງ ແລະ ເລີ່ມການຮົບຄຽງຂ້າງປານດະວະ.
Verse 63
पूरयन् रथघोषेण दिश: सर्वा महारथ: । शल्य मारे गये और मद्रराजका प्रिय करनेमें लगे हुए मद्रदेशीय महारथियोंने धर्मपुत्र युधिष्ठिरको पीड़ित कर रखा है; यह सुनकर कुन्तीपुत्र महारथी अर्जुन गाण्डीव धनुषकी टंकार करते और रथके गम्भीर घोषसे सम्पूर्ण दिशाओंको परिपूर्ण करते हुए वहाँ आ पहुँचे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ອາຣຊຸນ ມະຫານັກຮົບ ໄດ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ທຸກທິດເຕັມໄປດ້ວຍສຽງຄໍາຮ້ອງກັມກອງຂອງລົດຮົບ. ເພາະເມື່ອຊັລຍະຖືກສັງຫານ ນັກຮົບແຫ່ງມັດຣະຜູ້ແຂງກ້າ—ຜູ້ປາຖະໜາຈະເຮັດໃຫ້ກະສັດຂອງຕົນພໍໃຈ—ໄດ້ກົດດັນທ່ານຢຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງທຳມະ ຢ່າງໜັກ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນ ອາຣຊຸນ ບຸດຂອງກຸນຕີ ໄດ້ດຶງສາຍທະນູຄັນດີວະໃຫ້ດັງກ້ອງ ແລະ ໃຫ້ສຽງລົດຮົບອັນໜັກແນ່ນັ້ນສັ່ນສະເທືອນໄປທົ່ວທິດ ກໍຮີບໄປຍັງທີ່ນັ້ນ.
Verse 96
क्षोभयन्ति सम तां सेनां मकरा: सागरं यथा | युधिष्ठिरको सब ओरसे घेरकर खड़े हुए पुरुषप्रवर पाण्डव उस सेनाको उसी प्रकार क्षुब्ध करने लगे, जैसे मगर समुद्रको
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພວກປານດະວະ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາບຸລຸດ ໄດ້ລ້ອມກອງທັບນັ້ນຈາກທຸກທິດ ແລ້ວເລີ່ມເຮັດໃຫ້ມັນວຸ້ນວາຍ ດັ່ງມະກະຣາ (ສັດທະເລໃຫຍ່) ກວນໃຫ້ທະເລປັ່ນປ່ວນ.
Verse 123
भ्रातरो वास्य ते शूरा दृश्यने नेह केन च । वे बहुसंख्यक महामनस्वी मद्रमहारथी विशाल पाण्डव-सेनाको मथकर जोर-जोरसे पुकार-पुकारकर कहने लगे--“कहाँ है वह राजा युधिष्ठिर? अथवा उसके वे शूरवीर भाई? वे सब यहाँ दिखायी क्यों नहीं देते?
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພີ່ນ້ອງຜູ້ກ້າຫານຂອງເຈົ້າ ບໍ່ເຫັນຢູ່ນີ້ເລີຍ». ຫຼັງຈາກກວນຜ່ານກອງທັບປານດະວະອັນກວ້າງໃຫຍ່ ມະຫາຣະຖີແຫ່ງມັດຣະ ຜູ້ມີໃຈສູງ ຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍຄົນຫຼາຍ ໄດ້ຮ້ອງຕະໂກນຢ່າງແຮງ ຊ້ຳໆວ່າ: «ກະສັດຢຸທິສຖິຣະຢູ່ໃສ? ແລະພີ່ນ້ອງຜູ້ກ້າຫານຂອງພຣະອົງຢູ່ໃສ? ເປັນຫຍັງພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ປາກົດຢູ່ນີ້?»
Verse 143
अभ्यघ्नन् युयुधानश्न मद्रराजपदानुगान् । ऐसी बातें कहते हुए उन मद्रराजके अनुगामी वीर योद्धाओंको द्रौपदीके महारथी पुत्रों और सात्यकिने मारना आरम्भ किया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຢຸຢຸທານ (ສາຕະຍະກິ) ເລີ່ມຟັນຟາດສັງຫານນັກຮົບຜູ້ຕາມຮອຍພະບາດກະສັດແຫ່ງມັດຣະ. ໃນຄື້ນຄວາມຮຸນແຮງດຽວກັນນັ້ນ ບຸດຊາຍມະຫາຣະຖີຂອງດຣໍປະດີ ພ້ອມກັບສາຕະຍະກິ ໄດ້ເລີ່ມສັງຫານວີຣະຊົນຝ່າຍມັດຣະເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 156
ते दृश्यन्तेडपि समरे तावका निहताः परै: । समरांगणमें आपके वे सैनिक शत्रुओंद्वारा मारे जाने लगे। कुछ योद्धा छिन्न-भिन्न हुए रथके पहियों और कुछ कटे हुए विशाल ध्वजोंके साथ ही धराशायी होते दिखायी देने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ຍັງເຫັນພວກເຂົາຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບຂອງພຣະອົງກໍຖືກສັດຕູຟັນລົງ. ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງການຮົບ ບາງຄົນລົ້ມລົງແຕກກະຈາຍທ່າມກາງລໍ້ລົດຮົບທີ່ແຕກຫັກ ແລະບາງຄົນກໍລົ້ມພ້ອມກັບທຸງໃຫຍ່ທີ່ຖືກຕັດຂາດ.
Verse 163
वार्यमाणा ययुर्वेगात् पुत्रेण तव भारत । राजन्! भरतनन्दन! वे योद्धा युद्धमें सब ओर फैले हुए पाण्डवोंको देखकर आपके पुत्रके मना करनेपर भी वेगपूर्वक आगे बढ़ गये
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ! ແມ່ນແຕ່ຖືກບຸດຂອງພຣະອົງຫ້າມໄວ້ ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຸ້ນພາລຸກໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວ. ໂອ ກະສັດ, ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນໃຈແຫ່ງຊາວພາຣະຕະ! ເມື່ອເຫັນພວກປານດະວະແຜ່ກະຈາຍຢູ່ທຸກທິດໃນສະໜາມຮົບ ພວກເຂົາກໍກ້າວໄປຢ່າງຫຸນຫັນ ຝ່າຝືນການຫ້າມຂອງບຸດພຣະອົງ.
Verse 176
न चास्य शासन केचित्तत्र चक्रुर्महारथा: । दुर्योधनने उन वीरोंको सान्त्वना देते हुए बहुत मना किया, किंतु वहाँ किन्हीं महारथियोंने उसकी इस आज्ञाका पालन नहीं किया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແຕ່ບັນດາມະຫາຣະຖະ (ນັກຮົບລົດສົງຄາມ) ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ບໍ່ມີໃຜປະຕິບັດຕາມຄຳສັ່ງຂອງລາວເລີຍ. ແມ່ນແຕ່ດຸຣະໂຍທະນະພະຍາຍາມຢ່າງໜັກເພື່ອຫ້າມແລະປອບໃຈວິລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກເຂົາກໍບໍ່ຍອມ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າໃນໄຟສົງຄາມ ຄວາມຕັ້ງໃຈສ່ວນຕົວແລະຄວາມພູມໃຈນັກຮົບ ອາດຈະເຫນືອກວ່າຄຳສັ່ງຂອງກະສັດໄດ້.
Verse 193
न युक्तमेतत् समरे त्वयि तिष्ठति भारत । “भारत! हमलोगोंके देखते-देखते मद्रदेशकी यह सेना क्यों मारी जाती है? तुम्हारे रहते ऐसा कदापि नहीं होना चाहिये
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ນີ້ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ ໃນເວລາທີ່ທ່ານ—ໂອ ພາຣະຕະ—ຍືນຫມັ້ນຢູ່ໃນສົງຄາມ. ກອງທັບແຫ່ງມັດຣະຈະຖືກຟັນຂ້າຕາຍຕໍ່ໜ້າຕາພວກເຮົາໄດ້ແນວໃດ? ເມື່ອທ່ານຢູ່ນີ້ ສິ່ງນັ້ນບໍ່ຄວນຖືກຍອມໃຫ້ເກີດເດັດຂາດ»។
Verse 253
प्रययौँ सिंहनादेन कम्पयन्निव मेदिनीम् | संजय कहते हैं--राजन्! ऐसा विचारकर सब लोग वहीं गये
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອຄິດໄດ້ດັ່ງນັ້ນ ທຸກຄົນກໍໄປຫາບ່ອນທີ່ກອງທັບຂອງຕົນຕັ້ງຢູ່. ແລະເມື່ອຊະກຸນິເວົ້າແບບນັ້ນ ກະສັດດຸຣະໂຍທະນະກໍນຳກອງທັບອັນມະຫາສານ ຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງສິງ ຮາວກັບເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນສັ່ນສະເທືອນ ແລ້ວກ້າວໜ້າໄປ»។
Verse 263
इत्यासीत् तुमुल: शब्दस्तव सैन्यस्य भारत । भारत! उस समय आपकी सेनामें “मार डालो, घायल करो, पकड़ लो, प्रहार करो और टुकड़े-टुकड़े कर डालो” यह भयंकर शब्द गूँज रहा था
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ໃນເວລານັ້ນ ໃນກອງທັບຂອງທ່ານເກີດສຽງອື້ອຶງອັນຄຶກຄືນ—ເປັນສຽງຮ້ອງສົງຄາມອັນນ່າສະພຶງກົວ: ‘ຂ້າ! ເຮັດໃຫ້ເຈັບ! ຈັບໄວ້! ຟັນຟາດ! ສັບໃຫ້ແຕກເປັນຊິ້ນ!’»
Verse 273
सहितानभ्यवर्तन्त गुल्ममास्थाय मध्यमम् | रणभूमिमें मद्रराजके सेवकोंको एक साथ धावा करते देख पाण्डवोंने मध्यम गुल्म (सेना)-का आश्रय ले उनका सामना किया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອເຫັນບັນດາຜູ້ຕິດຕາມຮັບໃຊ້ຂອງກະສັດແຫ່ງມັດຣະ ພາກັນບຸກຈູ່ໂຈມມາເປັນກອງດຽວໃນສະໜາມຮົບ ພວກປານດະວະຈຶ່ງເຂົ້າອາໄສກອງກາງ (ມັດຍະມະ-ກຸລມະ) ແລ້ວຮັບມືກັບການຈູ່ໂຈມນັ້ນຢ່າງຕົງໜ້າ—ຢືນຢັນດ້ວຍລະບຽບວິໄນທ່າມກາງຄວາມອັດແອດຂອງສົງຄາມ.
Verse 296
हृष्ा: किलकिलाशब्दमकुर्वन् सहिता: परे । वहाँ हमारे पहुँचते ही मद्रदेशके वे वेगशाली वीर कालके गालमें चले गये और शत्रुसैनिक अत्यन्त प्रसन्न हो एक साथ किलकारियाँ भरने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ນັກຮົບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານມີໃຈຍິນດີ ພາກັນຮ້ອງໂຮຮຽກຊະນະ ດັງກິລະກິລາ ພ້ອມກັນທັງໝົດ. ໃນການເລົ່າເລື່ອງ ນີ້ແມ່ນຈຸດທີ່ສັດຕູມີຄວາມໝັ້ນໃຈແລະຂວັນກຳລັງພຸ່ງຂຶ້ນໃນຍາມສຳຄັນຂອງສົງຄາມ—ການຮ້ອງຮ່ວມກັນນັ້ນເປັນທັງອາວຸດຂົ່ມຂູ່ ແລະເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າເຂົາເຫັນຕົນໄດ້ເປັນຝ່າຍໄດ້ເປັນຕໍ່.
Verse 313
अश्वैर्निपतितैश्वैव संछन्नाभूद् वसुन्धरा । टूटे-फूटे रथों, जूओं और धुरोंसे, मारे गये महारथियोंसे तथा धराशायी हुए घोड़ोंसे भूमि ढक गयी थी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແຜ່ນດິນຖືກປົກຄຸມໝົດດ້ວຍມ້າທີ່ລົ້ມຕາຍ. ສະໜາມຮົບຖືກປູຄຸມດ້ວຍຊາກສົງຄາມ—ລົດຮົບທີ່ແຕກຫັກ, ຄານຍູ່ ແລະ ແກນລໍ້—ພ້ອມທັງຮ່າງຂອງມະຫາຣະຖີທີ່ຖືກສັງຫານ, ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຄວາມຮຸນແຮງໃນສົງຄາມຫຼຸດທັງຄົນ ແລະ ເຄື່ອງມືອັນພູມໃຈຂອງເຂົາ ໃຫ້ເຫຼືອແຕ່ຄວາມພັງພິນາດ.
Verse 326
अदृश्यन्त महाराज योधास्तत्र रणाजिरे | महाराज! वहाँ समरांगणमें बहुत-से योद्धा जूएमें बँधे हुए वायुके समान वेगशाली घोड़ोंद्वारा इधर-उधर ले जाये जाते दिखायी देते थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ, ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ມີນັກຮົບຫຼາຍຄົນຖືກມ້າທີ່ໄວດັ່ງລົມ ລາກໄປລາກມາ ເນື່ອງຈາກຖືກມັດແນ່ນດ້ວຍຄານຍູ່ ແລະ ສາຍຮັດ.” ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນກົນໄກອັນຫົວໃຈເຢັນຂອງສົງຄາມ: ແມ່ນແຕ່ຜູ້ກ້າຫານກໍຖືກຫຼຸດລົງເປັນຜູ້ບໍ່ມີອຳນາດ ຖືກພາໄປດ້ວຍແຮງພຸ່ງຂອງມ້າແລະລົດຮົບ, ເຜີຍໃຫ້ເຫັນວ່າຄວາມຮຸນແຮງຊອກຊອນຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງຕົນ ແລະ ກຽດສັກສີໃນຄວາມວຸ່ນວາຍຂອງສະໜາມຮົບ.
Verse 333
रथार्ध केचिदादाय दिशो दश विबशभ्रमु: । कुछ घोड़े रणभूमिमें टूटे पहियोंवाले रथोंको लिये जा रहे थे और कितने ही अश्व आधे ही रथको लेकर दसों दिशाओंमें चक्कर लगाते थे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ມ້າບາງຕົວ ເມື່ອຄວ້າໄດ້ແຕ່ຄຶ່ງລົດຮົບ ກໍວົນວຽນຫມຸນຢູ່ທົ່ວທິດທັງສິບ. ໃນສະໜາມຮົບ ມີມ້າບາງຕົວລາກລົດທີ່ລໍ້ແຕກຫັກໄປ, ແລະອີກຫຼາຍຕົວລາກແຕ່ຄຶ່ງລົດ ວົນວຽນໄປທົ່ວທິດ, ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າສົງຄາມໄດ້ຫຼຸດຄວາມຊຳນານອັນເປັນລະບຽບ ໃຫ້ກາຍເປັນຄວາມວຸ່ນວາຍແຫ່ງຄວາມພັງພິນາດ.
Frequently Asked Questions
The tension is between survival-driven flight and duty-bound steadiness: whether warriors should disperse to avoid immediate danger or remain disciplined, accepting risk as part of kṣatriya obligation and collective responsibility.
He argues that cohesion and resolve are strategically and ethically superior to panic: since death is inevitable for all, a controlled stand aligned with kṣatra-dharma preserves honor, reduces vulnerability, and can restore tactical initiative.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter functions as narrative-ethical commentary by depicting how leadership rhetoric and disciplined action shape outcomes within the epic’s broader dharma framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.