Shloka 15
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
भारत! संतोष लक्ष्मी और अभिमानका नाश कर देता है। दया और भय--ये दोनों भी वैसे ही हैं। इन (संतोषादि)-से युक्त मनुष्य कभी ऊँचा पद नहीं पा सकता ।।
bhārata! santoṣaḥ lakṣmīm abhīmānaṃ ca nāśayati. dayā bhayaṃ ca—ete ubhe api tathaiva. ebhiḥ (santoṣādibhiḥ) yukto manuṣyaḥ kadācana uccaṃ padaṃ na prāpnoti. na māṃ prīṇāti madbhuktaṃ śriyaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhire, ati-jvalantīṃ kaunteya, vivarṇa-karaṇīṃ mama.
ດຸຣະໂຍທະນະ ປະກາດວ່າ ຄວາມພໍໃຈທຳລາຍທັງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ແລະຄວາມທະນົງຕົນ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄວາມເມດຕາສົງສານ ແລະຄວາມຢ້ານກົວ ກໍບ່ອນທາງການຂຶ້ນສູ່ສະຖານະໃນໂລກ. ຜູ້ໃດຖືກຄຸນລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້ຄອບງຳ ບໍ່ອາດໄດ້ຕຳແໜ່ງສູງ. ແລ້ວລາວຫັນໄປຫາ ຢຸທິສຖິຣະ ແລະສາລະພາບຄວາມອິດສາວ່າ: «ໂອ ລູກຂອງກຸນຕີ, ເມື່ອຂ້ອຍເຫັນລາຊະສິຣີອັນສະຫວ່າງໄສຂອງ ຢຸທິສຖິຣະ, ອາຫານທີ່ຂ້ອຍກິນກໍບໍ່ມີລົດຊາດ. ຄວາມສະຫວ່າງນັ້ນຮາວກັບດຶງສີສັນອອກຈາກໃບໜ້າຂອງຂ້ອຍ.»
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse exposes the moral blindness of envy: Duryodhana treats virtues like contentment and compassion as obstacles to worldly rise, revealing a value-system driven by ambition and pride. His inability to enjoy even food upon seeing another’s prosperity illustrates how jealousy consumes inner peace and corrodes ethical judgment.
In the royal assembly context, Duryodhana reacts to Yudhiṣṭhira’s flourishing sovereignty and honor. He openly admits that Yudhiṣṭhira’s radiant fortune torments him—so much that his own meal brings no pleasure—signaling the deep resentment that will fuel later hostility.