Shloka 173
Kṛṣṇasya Khāṇḍavaprasthāt Dvārakā-prayāṇaḥ | Krishna’s Departure for Dvārakā
रुक्मदण्डं बृहद्वाहुर्विदुधाव प्रदक्षिणम् । कुरुराज युधिष्ठिरने घोड़ोंकी बागडोर स्वयं अपने हाथमें ले ली। फिर महाबाहु अर्जुन भी रथपर बैठ गये और सुवर्णमय दण्डसे विभूषित श्वेत चँवर और व्यजन लेकर दाहिनी ओरसे उनके ऊपर डुलाने लगे
rukmadaṇḍaṃ bṛhadbāhur vidadhau pradakṣiṇam | kururāja yudhiṣṭhirena aśvānāṃ bāgaḍoraḥ svayaṃ haste gṛhītā | tataḥ mahābāhur arjunaḥ api rathopaviṣṭaḥ suvarṇamaya-daṇḍa-vibhūṣitaiḥ śvetaiḥ cāmaraiḥ vyajanaiś ca dakṣiṇato 'sya upari dolayām āsa |
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ຖືຄັນທອງ ໄດ້ເດີນວຽນຂວາ (ປະທັກສິນ) ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ພະຣາຊາຢຸທິສຖິຣ ແຫ່ງກຸຣຸ ໄດ້ຈັບສາຍບັງຄັບມ້າໄວ້ໃນມືຕົນເອງ. ຕໍ່ມາ ອາຣຊຸນຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່ກໍຂຶ້ນລົດ ແລະຖືຈາມຣະຂາວ (ພັດຫາງຢັກ) ກັບພັດມື ທີ່ປະດັບດ້ວຍດ້ານຈັບທອງ ໂບກພັດຢູ່ເທິງພະອົງຈາກດ້ານຂວາ—ເປັນການຖວາຍກຽດ ຊີ້ວ່າອໍານາດແທ້ຕ້ອງຄູ່ກັບຄວາມຖ່ອມຕົນ ແລະຄວາມເຄົາລົບ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical kingship and dharma through conduct: even the highest are shown honoring others and accepting service with restraint. Reverence (pradakṣiṇā) and auspicious right-side attendance symbolize that power should be exercised with humility, discipline, and respect for rightful order.
In Vaiśampāyana’s narration, Yudhiṣṭhira personally takes the horses’ reins, while Arjuna mounts the chariot and waves white ceremonial fans with golden handles from the right side—formal acts of honor and attendance accompanying a royal movement or procession.