Shloka 363
नागो महाई " पार्थोत्तमाजत् प्रहरत् तरस्वी । ब्रह्माजीने तपस्या और प्रयत्न करके देवराज इन्द्रके लिये स्वयं ही जिसका निर्माण किया था
sañjaya uvāca | nāgo mahā… pārthottamāj jagat praharat tarasvī | brahmājine tapasā ca prayatnena ca devarājāya indrāya svayam eva yasya nirmāṇaṃ kṛtam āsīt | bahumūlyaṃ śatrubhyo bhayaṅkaraṃ dhārayituḥ paramasukhadāyakaṃ paramasugandhi ca | daityavadhecchayā kirīṭinā arjunāya svayaṃ devarāja indreṇa prasannacittena yaḥ kirīṭaḥ pradattaḥ | bhagavān śivaḥ varuṇa indraḥ kuberaś ca—ete deveśvarā api svaiḥ pinākapāśavajrabāṇarūpair uttamaiḥ astrāṇāṃ na taṃ nāśayituṃ śekuḥ | tam eva divyaṃ mukuṭaṃ karṇena sarpamukhabāṇena balāt hṛtam | durbhāvamānasaḥ sa mithyāpratijñaḥ vegavān nāgaḥ arjunasya mastakāt tam atyadbhutaṃ bahumūlyaṃ suvarṇacitritaṃ mukuṭam apāharat |
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ນາກຜູ້ມີກຳລັງຫນັກ ແລະວ່ອງໄວ ໄດ້ພຸ້ງໂຈມອາຣຊຸນ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາປານດະວະ. ມົກກຸດທິບນັ້ນ—ພຣະພຣະຫມາໄດ້ສ້າງຂຶ້ນໂດຍຕະປະສະຍາ ແລະຄວາມພາກພຽນ ເພື່ອພຣະອິນທະເອງ; ມີຄ່າຫາທຽບບໍ່ໄດ້, ນ່າຢ້ານຕໍ່ສັດຕູ, ສະບາຍຢ່າງຍິ່ງແກ່ຜູ້ສວມ ແລະຫອມຫວານ; ແລະຕໍ່ມາ ພຣະອິນທະໄດ້ປະທານດ້ວຍໃຈຍິນດີໃຫ້ແກ່ອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົກກຸດ ຜູ້ປາຖະໜາການທຳລາຍພວກໄດຕະ. ມົກກຸດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ພຣະເທວະເຈົ້າຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ຊິວະ, ວະຣຸນ, ອິນທະ, ແລະກຸເບຣ—ກໍບໍ່ອາດທຳລາຍໄດ້ ດ້ວຍອາວຸດຊັ້ນດີຂອງພວກເຂົາ ເຊັ່ນ ພິນາກະ, ບາຊະ, ວັຊຣະ, ແລະລູກສອນ. ແຕ່ກັບເປັນກັນນະ ທີ່ຊິງເອົາມັນໄປດ້ວຍກຳລັງ ໂດຍລູກສອນຫົວງູ. ນາກຜູ້ວ່ອງໄວນັ້ນ ຜູ້ອຸ້ມຄວາມພະຍາບາດ ແລະຜູ້ຜູກພັນກັບຄຳສາບານອັນຫຼອກລວງ ໄດ້ກະຊາກມົກກຸດອັນອັດສະຈັນ ມີຄ່າ ແລະປະດັບດ້ວຍຄຳ ອອກຈາກສີສະຂອງອາຣຊຸນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts divine protection and human conduct: even a god-given boon (Arjuna’s crown) can be compromised in the chaos of war when malice and stratagem prevail. It highlights the ethical tension in battle—victory pursued through deceptive or hostile intent (durbhāva, mithyā-pratijñā) undermines the ideal of righteous combat, reminding readers that dharma is tested most severely amid violence and rivalry.
Sañjaya reports that Karṇa, using a serpent-powered, serpent-faced arrow, forcibly removes Arjuna’s divine crown. The crown is described as originally crafted by Brahmā for Indra and later gifted by Indra to Arjuna; it is so extraordinary that even major gods with their signature weapons could not destroy it—yet it is seized in battle through Karṇa’s Nāga-associated missile.