Shloka 29
कर्णार्जुनयुद्ध-प्रवृत्तिः
Renewal of the Karṇa–Arjuna Engagement at Day’s End
जैसे वज्रोंकी वर्षासे पर्वत ढह जाते हैं, उसी प्रकार पाण्डव-सैनिकरूपी बादलोंद्वारा की हुई बाणोंकी वृष्टिसे आहत हो शत्रुओंके हाथीरूपी पर्वत धराशायी हो गये ।। एवं हत्वा तव गजांस्ते पाण्डुरथकुञ्जरा: । द्रुतां सेनामवैक्षन्त भिन्नकूलामिवापगाम्
evaṁ hatvā tava gajāṁs te pāṇḍu-ratha-kuñjarāḥ | drutāṁ senām avaikṣanta bhinna-kūlām ivāpagām ||
ສັນຈະຍະກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກສັງຫານຊ້າງຂອງເຈົ້າແລ້ວ, ນັກຮົບຜູ້ແຂງແກ່ງຂອງປານດະວະ—ດັ່ງຊ້າງທີ່ຖືກເທົ່າກັບລົດສີຂາວໃນກຳລັງຂອງພວກເຂົາ—ໄດ້ເບິ່ງກອງທັບຂອງເຈົ້າແຕກພ່າຍແລະຫນີກະຈາຍ ດັ່ງແມ່ນ້ຳທີ່ຝັ່ງຖືກທຳລາຍ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າໃນສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ກຳລັງທີ່ພູມໃຈທີ່ສຸດ (ກອງຊ້າງ) ກໍລົ້ມລົງເມື່ອຖືກຝີມືແລະຄວາມໝັ້ນໃຈທີ່ຈົ່ງຈົງໂຈມຕີ, ແລະກອງທັບທີ່ຂາດຄວາມຮ່ວມໃຈກໍສູນເສຍທັງຖານທາງຍຸດທະສາດ ແລະຖານທາງຈິດໃຈທາງທຳມະພ້ອມກັນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of military might when cohesion and morale collapse: once the elephant corps is destroyed, the army’s confidence breaks, and the force disperses like a river after its banks are breached—suggesting that power without stability and discipline quickly becomes ruin.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava fighters have killed the Kauravas’ war-elephants; seeing this, the Kaurava army is viewed as fleeing and disintegrating, compared to a river whose banks have broken.