Shloka 18
अध्याय ९१ — शैनेयस्य गजानीकभेदनं जलसंधवधश्च
Chapter 91: Sātyaki breaks the elephant array and slays Jalasaṃdha
सबाणवर्माभरणा: सगदा: साड्भदा रणे | महाभुजगसंकाशा बाहव: परिघोपमा:,अर्जुनके श्रेष्ठ बाणोंसे कटी हुई वीरोंकी परिघके समान मोटी और महान् सर्पके समान दिखायी देनेवाली भिन्दिपाल, प्रास, शक्ति, ऋष्टि, फरसे, निर्व्यूह, खड्ग, धनुष, तोमर, बाण, कवच, आभूषण, गदा और भुजबंद आदिसे युक्त भुजाएँ आवेशमें भरकर अपना महान् वेग प्रकट करती, ऊपरको उछलती, छटपटाती और सब प्रकारकी चेष्टाएँ करती थीं
sa-bāṇa-varmābharaṇāḥ sa-gadāḥ sa-ḍhvadā raṇe | mahā-bhujaga-saṅkāśā bāhavaḥ parighopamāḥ ||
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມນັ້ນ ໄດ້ເຫັນແຂນຂອງນັກຮົບຫຼາຍຄົນ ຖືກຕັດຂາດໂດຍລູກສອນອັນຍອດຢ່າງຂອງອາຈຸນ—ຍັງມີລູກສອນປັກຢູ່, ມີເກາະ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບ; ບາງແຂນຍັງກຳຄອນ ແລະ ທຸງສັນຍາລັກຢູ່. ແຂນເຫຼົ່ານັ້ນໜາດັ່ງຄອນເຫຼັກ ແລະ ຄ້າຍງູໃຫຍ່, ກະໂດດຂຶ້ນດ້ວຍແຮງຮຸນແຮງ, ບິດຕົວ ແລະ ສັ່ນກະຕຸກ, ສະແດງການເຄື່ອນໄຫວອັນບໍ່ຕັ້ງໃຈ ເມື່ອຊີວິດແລະກຳລັງກຳລັງຈາງຫາຍ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄ່າແທ້ອັນນ່າສະພຶງຂອງສົງຄາມ: ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ອາວຸດອັນສະຫງ່າງາມ ກໍຖືກຫຼຸດລົງເປັນຄວາມທຸກທໍລະມານ ແລະ ຄວາມພິນາດ ເມື່ອທຳມະຖືກຕາມຫາຜ່ານການຂ້າຟັນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the grim reality of warfare: martial glory and bodily strength are fragile, and even the mighty are reduced to suffering. It implicitly warns that dharma pursued through battle carries heavy human cost, demanding sobriety and ethical reflection rather than triumphalism.
Sañjaya describes the battlefield aftermath where warriors’ arms—still adorned with armour and ornaments and sometimes holding weapons—have been cut off by Arjuna’s excellent arrows. These severed arms are compared to heavy iron clubs and great serpents as they jerk, writhe, and leap due to residual force.