Shloka 46
Droṇa’s Renewed Advance toward Yudhiṣṭhira; Fall of Satyajit and Allied Recoil (द्रोणस्य युधिष्ठिरप्रेप्सा—सत्यजितः पतनम्)
निर्मनुष्याश्न मातज़ा विनदन्तस्ततस्ततः । छिन्ना भ्राणीव सम्पेतु: सम्प्रविश्य परस्परम्,कितने ही गजराज मनुष्योंसे शून्य हो इधर-उधर चीत्कार करते हुए फिर रहे थे। वे एक-दूसरेकी सेनामें घुसकर फटे हुए बादलोंके समान छित्न-भिन्न हो धरतीपर गिर पड़े
nirmanuṣyāś ca mātaṅgā vinadantas tataḥ tataḥ | chinnā bhrāṇīva sampetuḥ sampraviśya parasparam ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຊ້າງໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ບັດນີ້ປາສະຈາກຄົນຂີ່ ພາກັນເດີນຫຼິ້ນໄປມາ ຮ້ອງກັງວານດ້ວຍຄວາມທຸກ. ພວກມັນພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ແຖວທັບຂອງກັນແລະກັນ ແລ້ວແຕກກະຈາຍ ລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ ດັ່ງເມກທີ່ຖືກສີກຂາດ—ພາບແຫ່ງຄວາມວຸ້ນວາຍຂອງສົງຄາມ ທີ່ແມ່ນແຕ່ສັດຜູ້ມີພະລັງກໍກາຍເປັນຜູ້ອ່ອນແອເມື່ອລະບຽບວິໄນພັງທະລາຍ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war dissolves control and dignity: even powerful elephants, once guided by human intent, become riderless, panic-stricken forces that collide and perish. It implicitly warns that violence produces cascading disorder and suffering beyond the combatants’ intentions.
Sañjaya describes riderless elephants wandering and trumpeting amid the battle. They rush into opposing formations, collide, and collapse in scattered heaps, compared to torn clouds falling apart—conveying the battlefield’s confusion and devastation.