Shloka 41
तुम युद्धमें पितामहको मारकर भी अपने लिये तो धर्म ही मानते हो, किंतु मेरे द्वारा एक पापी शत्रुके मारे जानेपर भी इस कार्यको धर्म नहीं समझते; इसका क्या कारण है? ।। सम्बन्धावनतं पार्थ न मां त्वं वक्तुमहसि । स्वगात्रकृतसोपानं निषण्णमिव दन्तिनम्,पार्थ! जैसे हाथी सम्बन्ध स्थापित कर लेनेपर लोगोंको अपने ऊपर चदढ़ानेके लिये अपने ही शरीरकी सीढ़ी बनाकर बैठ जाता है, उसी प्रकार मैं भी तुम्हारे साथ सम्बन्ध होनेके कारण नतमस्तक होता हूँ; अतः तुम्हें मेरे प्रति ऐसी बातें नहीं कहनी चाहिये
sambandhāvanataṃ pārtha na māṃ tvaṃ vaktum arhasi | svagātra-kṛta-sopānaṃ niṣaṇṇam iva dantinām ||
ທຣິດສະຕະດຸມນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ, ເນື່ອງຈາກສາຍສຳພັນ ຂ້ອຍຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າເຈົ້າດ້ວຍຫົວກົ້ມ; ດັ່ງນັ້ນເຈົ້າບໍ່ຄວນເວົ້າກັບຂ້ອຍແບບນັ້ນ. ເຫມືອນຊ້າງເມື່ອຜູກພັນແລ້ວ ມັນນັ່ງລົງເຮັດໃຫ້ກາຍຂອງຕົນເປັນຂັ້ນບັນໄດໃຫ້ຄົນຂຶ້ນ; ຂ້ອຍກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ເນື່ອງຈາກຍາດພີ່ນ້ອງແລະພັນທະມິດ ຂ້ອຍຍອມຈຳນົນ—ແຕ່ເຈົ້າບໍ່ຄວນກົດດັນຂ້ອຍດ້ວຍຄຳຕຳໜິເລື່ອງທຳມະແລະບາບແບບນີ້»។
धष्टहुम्न उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that ethical criticism (dharma-judgment) must be tempered by propriety and relationship: because of alliance and kinship, harsh reproach is improper, and moral arguments in war are often entangled with partiality and inconsistent standards.
Dhṛṣṭadyumna addresses Pārtha, saying that due to their bond he remains submissive, but Pārtha should not speak to him with accusatory moralizing. He illustrates his stance with a simile of an elephant that, once attached, lowers itself and becomes a ‘step’ for others to climb.