Shloka 9
हयानां ह्वेषतां चापि रथानां च निवर्तताम् | क्रोशतां गर्जतां चैव तदा55सीत् तुमुलं महत्,दौड़ते हुए पैदलों, गिरते हुए शस्त्रों, हिनहिनाते हुए घोड़ों, लौटते हुए रथों तथा चीखते- चिल्लाते और गरजते हुए शूरवीरोंका मिला हुआ महाभयंकर शब्द वहाँ गूँज रहा था
hayānāṁ hveṣatāṁ cāpi rathānāṁ ca nivartatām | krośatāṁ garjatāṁ caiva tadā āsīt tumulaṁ mahat ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ສຽງອື້ອຶງອັນວຸ້ນວາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄດ້ເກີດຂຶ້ນ—ສຽງມ້າຮ້ອງ, ລົດຮົບຫັນກັບ, ແລະນັກຮົບຮ້ອງຕະໂກນພ້ອມຄຳຮາມ—ຈົນສະໜາມຮົບກ້ອງກັງວານເປັນສຽງດຽວອັນນ່າຢ້ານກົວ ແຫ່ງຄວາມສັບສົນແລະການຖອຍທັບ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and psychological reality of war: even mighty warriors are swept into fear, confusion, and retreat. It implicitly warns that violence breeds disorder and suffering, where human resolve and dharma are tested amid overwhelming chaos.
Sanjaya describes the battlefield at a critical moment: horses neigh, chariots turn back, and warriors shout and roar. The combined noise becomes a single immense uproar, signaling panic, pressure, and movement away from the front.