Shloka 56

Devanagari script

ततः: प्रववृते युद्ध पुनरेव विशाम्पते । लोके लोकविनाशाय परं लोकमभीप्सताम्‌,प्रजानाथ! तदनन्तर इस जगतमें महान्‌ जनसंहारके लिये परलोककी इच्छा रखनेवाले योद्धाओंका वह युद्ध पुन: आरम्भ हो गया

Transliteration

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ punar eva viśāmpate | loke lokavināśāya paraṃ lokam abhīpsatām prajānātha |

Translation

ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ສົງຄາມນັ້ນກໍເລີ່ມຂຶ້ນອີກຄັ້ງ—ໃນໂລກນີ້ເພື່ອການທຳລາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງ; ແລະນັກຮົບຜູ້ປາຖະໜາໂລກສູງ (ປະໂລກ) ກໍກົດດັນໄປຂ້າງໜ້າ, ມຸ່ງຫາຊັຍຊະນະໃນຊີວິດໜ້າ ແມ່ນແຕ່ຕ້ອງແລກດ້ວຍການຂ້າຟັນໃນຊີວິດນີ້.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययः)

• प्रववृते: began/turned forth (commenced)
• प्रववृते: Karta
• Type: Verb
• Root: वृत् (वर्तते)
• Form: लिट् (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• युद्धम्: battle, war
• युद्धम्: Karma
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः
• Form: अव्यय

• एव: indeed, just
• एव: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: एव
• Form: अव्यय

• विशाम्पते: O lord of the people (king)
• विशाम्पते: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: विशाम्पति (विश् + आम् + पति) (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, सम्बोधन, एकवचनम्

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, सप्तमी, एकवचनम्

• लोकविनाशाय: for the destruction of the world
• लोकविनाशाय: Sampradana
• Type: Noun
• Root: लोकविनाश (लोक + विनाश) (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, चतुर्थी, एकवचनम्

• परम्: the other, the next
• परम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• लोकम्: world (realm)
• लोकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• अभीप्सताम्: of those desiring (to obtain)
• अभीप्सताम्: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: अभीप्स् (धातुः) → अभीप्सत् (वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिकम्)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (शतृ), षष्ठी, बहुवचनम् (पुं/नपुं समासान्तर्गत-प्रयोगः)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Dhṛtarāṣṭra (implied by vocatives viśāmpate/prajānātha)
• the warriors (collective)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the moral tension of war: warriors pursue heavenly merit and the 'higher world' through valor and duty, yet the immediate consequence is catastrophic destruction in this world—inviting reflection on dharma, intention, and the human cost of righteous conflict.

What is happening in the narrative?

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the fighting, after a pause or shift, has restarted with renewed intensity, and that the combatants—seeking victory and the rewards of the next world—drive the battle forward, resulting in massive slaughter.