Shloka 34
Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)
निष्कचूडामणिधरै: क्षत्रियाणां प्रियंवदै: । पड़कजैरिव विन्यस्तै: पतितैर्विबभौ मही,जिनपर किरीट शोभा देता था, जो सुन्दर नासिका और मनोहर कुण्डलोंसे विभूषित थे, जिन्होंने क्रोधपूर्वक अपने ओठोंको दाँतोंसे दबा रखा था, जिनकी आँखें बाहर निकल आयी थीं तथा जो निष्क एवं चूड़ामणि धारण करते और प्रिय वचन बोलते थे, क्षत्रियोंके वे मस्तक वहाँ कटकर गिरे हुए थे। उनके द्वारा रणभूमिकी वैसी ही शोभा हो रही थी, मानो वहाँ कमल बिछा दिये गये हों
niṣkacūḍāmaṇidharaiḥ kṣatriyāṇāṃ priyaṃvadaiḥ | paḍakajair iva vinyastaiḥ patitair vibabhau mahī ||
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແຜ່ນດິນສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຫົວຂອງກະສັດຍະທີ່ລົ້ມລົງ—ຜູ້ສວມເຄື່ອງຄຳ ແລະເພັດປະດັບຍອດຜົມ ແລະເຄີຍຂື້ນຊື່ວ່າເວົ້າຄຳອ່ອນຫວານ—ກະຈາຍຢູ່ຮາວກັບມີຄົນນຳດອກບົວມາວາງໄວ້ເທິງດິນ. ພາບນີ້ເນັ້ນຄວາມຂັດແຍ້ງອັນເຈັບປວດຂອງສົງຄາມ: ຜູ້ທີ່ເຄີຍປະດັບງາມ ແລະສຸພາບ ບັດນີ້ກາຍເປັນຊາກໄຮ້ຊີວິດ ແລະ “ຄວາມງາມ” ຂອງສະໜາມຮົບແມ່ນພາບອັນນ່າສະພຶງທີ່ເກີດຈາກການຂ້າຟັນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores impermanence and the moral cost of war: worldly adornment, status, and courteous speech cannot shield anyone from death. The ‘beauty’ of the battlefield is presented as a disturbing irony, prompting reflection on the ethical weight of kṣatriya warfare and the suffering it entails.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the battlefield ground appears ‘splendid’ because severed heads of warrior-kṣatriyas—once ornamented with gold and jewels—lie scattered everywhere, likened to lotus-flowers spread on the earth.