Shloka 473
धृतराष्ट्र–संजय संवादः: कर्ण–घटोत्कचयोर्निशायुद्धवर्णनम्
Dhṛtarāṣṭra–Sañjaya Dialogue: Description of the Night Engagement of Karṇa and Ghaṭotkaca
अपदविद्धैर्बभौ भूमिगग्रहैद्यौरिव शारदी । बहुत-से अनुकर्ष, उपासंग, पताका, ध्वज, सजावटकी सामग्री, बैठक, ईषादण्ड, बन्धनरज्जु, टूटे-फ़ूटे पहिये, विचित्र धुरे, नाना प्रकारके जुए, जोत, लगाम, धनुष-बाण, हाथीकी रंगीन झूल, हाथीकी पीठपर बिछाये जानेवाले गलीचे, परिघ, अंकुश, शक्ति, भिन्दिपाल, तरकश, शूल, फरसे प्रास, तोमर, कुन्त, डंडे, शतघ्नी, भुशुण्डी, खड्ग, परशु, मुसल, मुद्गर, गदा, कुणप, सोनेके चाबुक, गजराजोंके घण्टे, नाना प्रकारके हौदे और जीन, माला, भाँति-भाँतिके अलंकार तथा बहुमूल्य वस्त्र रणभूमिमें सब ओर बिखरे पड़े हैं। भरतश्रेष्ठ! इनके द्वारा यह भूमि नक्षत्रोंद्वारा शरद-ऋतुके आकाशकी भाँति सुशोभित हो रही है
apadaviddhair babhau bhūmir gagrahair dyaur iva śāradī | bahu-śo'nukarṣopāsaṅga-patākā-dhvaja-sajāvaṭa-sāmagrī-niṣadya-īṣā-daṇḍa-bandhana-rajjūnām | bhagna-bhinnacakra-vicitra-dhurā-nānā-yuga-yota-lagāma-dhanur-bāṇa-hastiraṅga-jhūla-hastipṛṣṭha-śayyā-galīca-parighāṅkuśa-śakti-bhindipāla-tūṇīra-śūla-phaṛśa-prāsa-tomara-kunta-daṇḍa-śataghnī-bhuśuṇḍī-khaḍga-paraśu-musala-mudgara-gadā-kuṇapa-hiraṇmaya-cābuka-gajarāja-ghaṇṭā-nānā-hauda-jīna-mālā-nānālaṅkāra-bahumūlya-vastrāṇi raṇabhūmau sarvataḥ prakīrṇāni | bharataśreṣṭha! ebhir iyaṃ bhūmir nakṣatrair iva śarad-ṛtāv ākāśaṃ suśobhitā bhavati ||
ພຣະສີກຣິດສະນາ ກ່າວວ່າ: «ສະໜາມຮົບສ່ອງປະກາຍດ້ວຍເຄື່ອງສົງຄາມແລະອາວຸດນັບບໍ່ຖ້ວນທີ່ກະຈາຍເກືອບທົ່ວ, ດັ່ງຟ້າລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນທີ່ສ່ອງດ້ວຍດາວ. ທຸກແຫ່ງມີເຊືອກລາກແລະເຄື່ອງຮັດມ້າ, ທຸງແລະທຸງຊັຍ, ອຸປະກອນປະດັບແລະເຄື່ອງປະກອບ, ບ່ອນນັ່ງແລະເສົາຄານ, ເຊືອກມັດ, ລໍ້ແຕກ, ແກນລໍ້ປະຫຼາດ, ແອກຫຼາຍຊະນິດ, ສາຍບັງຄັບແລະບັງເຫຼັກ, ຄັນທະນູແລະລູກສອນ; ເຄື່ອງປະດັບສີສັນຂອງຊ້າງ, ຜ້າປູແລະພົມ; ຄອນແລະອັງກຸສ; ຫອກ, ພິນທິປາລ, ກະບອກລູກສອນ, ຕຣິສູນ, ຂວານ, ຫອກຍາວ, ໂຕມະຣະ, ກຸນຕະ, ໄມ້ທ່ອນ, ສະຕະຄະນີ, ພູຊຸນດີ, ດາບ, ຂວານນ້ອຍ, ຄອນຕຳ, ຄ້ອນ, ຄະທາ ແລະອາວຸດອື່ນໆ; ແສ້ມຄຳ, ກະດິ່ງຂອງຊ້າງເຈົ້າ, ຮອດາແລະອານມ້າຫຼາຍຊະນິດ, ພວງມາລາ, ເຄື່ອງປະດັບຫຼາກຫຼາຍ ແລະເສື້ອຜ້າລ້ຳຄ່າ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣະຕະ! ໂດຍສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ແຜ່ນດິນຖືກປະດັບງາມ ດັ່ງຟ້າລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍດາວ»។
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
The verse offers a stark aestheticized image of war’s residue: the earth ‘adorned’ by broken weapons and gear like a starry autumn sky. The ethical undertone is the contrast between poetic beauty and the grim reality of destruction, prompting reflection on impermanence and the true cost of kṣatriya conflict.
Śrī Kṛṣṇa describes the battlefield after intense fighting: chariot parts, elephant equipment, banners, and many kinds of weapons lie scattered everywhere. He compares the ground glittering with these objects to the autumn sky filled with stars.