Shloka 50
Nakula–Śakuni Duel and the Night Battle; Śikhaṇḍin–Kṛpa Engagement (नकुल-शकुनियुद्धं तथा रात्रियुद्धवर्णनम्)
(धार्तराष्ट्रश्न ये मुख्या ये च मुख्या महारथा: । निहता वृष्णिवीरेण शतशो5थ सहस््रश: ।।) “दुर्योधनकी सेनामें जो मुख्य योद्धा और प्रधान महारथी थे, वे सैकड़ों और हजारोंकी संख्यामें इस वृष्णिवंशी वीरके हाथसे मारे गये हैं ।। परिश्रान्तं युधां श्रेष्ठ सम्प्राप्तो भूरिदक्षिण: । युद्धाकाड़क्षी समायान्तं नैतत् सममिवार्जुन,“अर्जुन! यहाँ आता हुआ योद्धाओंमें श्रेष्ठ सात्यकि बहुत थक गया है, तो भी उनके साथ युद्ध करनेकी इच्छासे यज्ञोंमें पर्याप्त दक्षिणा देनेवाले भूरिश्रवा आये हैं। यह युद्ध समान योग्यताका नहीं है'
sañjaya uvāca |
dhārtarāṣṭrāś ca ye mukhyā ye ca mukhyā mahārathāḥ |
nihatā vṛṣṇivīreṇa śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
pariśrāntaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ samprāpto bhūridakṣiṇaḥ |
yuddhākāṅkṣī samāyāntaṃ naitat samam ivārjuna ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ບັນດານັກຮົບຜູ້ເປັນຫົວໜ້າຂອງພວກທາຣຕະຣາສະຕະ—ທັງຜູ້ນໍາແລະມະຫາຣະຖະຜູ້ເລີດ—ຖືກວີລະບຸລຸດແຫ່ງວຣິຊນິນີ້ສັງຫານໄປເປັນຮ້ອຍໆ ແລະພັນໆ. ແລະບັດນີ້, ໂອ ອາຣະຈຸນ, ເມື່ອສາຕະຍະກິ ຜູ້ເລີດໃນບັນດານັກຮົບ ກໍາລັງເຂົ້າມາດ້ວຍຄວາມເມື່ອຍລ້າ, ບູຣິຊຣະວາສ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງໃນການໃຫ້ທັກສິນາຢ່າງອຸດົມໃນພິທີຍັນ—ໄດ້ເຂົ້າມາດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະສູ້ກັບເຂົາ. ການປະລະນີ້ບໍ່ເບິ່ງຄືຈະເທົ່າທຽມກັນ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical tension in war: even within kṣatriya combat, an encounter can be judged ‘not equal’ when one fighter is exhausted and the other presses for battle. It invites reflection on fairness, restraint, and dharma amid violence.
Sanjaya reports that Satyaki, the Vrishni warrior, has killed many leading Kaurava champions. As Satyaki approaches, worn out, Bhurishravas advances eager to fight him; Sanjaya remarks to Arjuna that the matchup appears unequal because of Satyaki’s fatigue.