Shloka 18
Droṇa-parva Adhyāya 125: Duryodhana’s despair and vow after Jayadratha’s fall (जयद्रथवधे दुर्योधनविलापः)
अशोभत महाराज किंशुकैरिव पुष्पितै: । महाराज! प्रजापालक नरेश! उस समय गिरे हुए गजराजों, अनेक टुकड़ोंमें कटी हुई ध्वजाओं तथा धरतीपर पड़े हुए, सोनेकी कलंगियोंसे सुशोभित घोड़ोंसे, जो सात्यकिके बाणोंसे क्षत-विक्षत होकर खूनसे लथपथ हो रहे थे, आच्छादित हुई यह पृथ्वी वैसी ही शोभा पा रही थी, मानो वह लाल फूलोंसे भरे हुए पलाशके वृक्षोंद्वारा ढक गयी हो || १६-१७ $ ।। ते वध्यमाना: समरे युयुधानेन तावका:
sañjaya uvāca |
aśobhat mahārāja kiṃśukair iva puṣpitaiḥ |
te vadhyamānāḥ samare yuyudhānena tāvakāḥ |
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ໃນເວລານັ້ນ ແຜ່ນດິນດູງາມສະຫງ່າ ດັ່ງຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຕົ້ນ kiṃśuka (palāśa) ທີ່ອອກດອກ. ເພາະວ່າ ນັກຮົບຂອງພະອົງ ຖືກຢຸຍຸທານ (ສາຕະຍະກິ) ຟັນລົງໃນສົງຄາມ ແລະນອນກະຈາຍຢູ່ທ່າມກາງຊ້າງໃຫຍ່ທີ່ລົ້ມຕາຍ, ທຸງຊັຍທີ່ຖືກຕັດເປັນຫຼາຍຊິ້ນ, ແລະມ້າທີ່ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງຫົວທອງຄໍາ—ຖືກລູກສອນຂອງລາວສັບຊ້ຳ ແລະຊຸ່ມເລືອດ».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral dissonance of war: the battlefield can be described with poetic beauty, yet that ‘beauty’ is born from slaughter. It implicitly critiques the glamorization of violence and reminds the listener (the king) that royal power and duty (to protect subjects) collapse into grief when driven by adharma and factional hatred.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Sātyaki (Yuyudhāna) is cutting down Kaurava forces. The ground is covered with fallen elephants, severed banners, and wounded horses with golden ornaments, all bloodied by Sātyaki’s arrows—making the earth look like it is covered with red-blossomed palāśa trees.