Shloka 66
युधिष्ठिरस्य कृष्णार्जुनादि-समाश्वासनम्
Yudhiṣṭhira’s reassurance and praise of Kṛṣṇa, Arjuna, Bhīma, and Sātyaki
जैसे त्रिलोकीके राज्यकी इच्छा रखनेवाले इन्द्र और प्रह्नादमें परस्पर युद्ध हुआ था, उसी प्रकार उस समय द्रोणाचार्य और धृष्टद्युम्नमें अत्यन्त अद्भुत युद्ध होने लगा ।। मण्डलानि विचित्राणि यमकानीतराणि च । चरन्तौ युद्धमार्गज्ञौ ततक्षतुरथेषुभि:,वे दोनों ही युद्धकी प्रणालीके ज्ञाता थे। अतः विचित्र मण्डल, यमक तथा अन्य प्रकारके मार्गोंका प्रदर्शन करते हुए एक-दूसरेको बाणोंसे क्षत-विक्षत करने लगे
yathā trailokya-rājya-icchāṁ dhārayan indraḥ prahrādena saha parasparaṁ yuddham akarot, tathā tadā droṇācārya-dhṛṣṭadyumnayor atyadbhutaṁ yuddhaṁ pravavṛte. maṇḍalāni vicitrāṇi yamakāni itarāṇi ca carantau yuddha-mārga-jñau tatakṣatur rathaiṣubhiḥ.
ເຊັ່ນດຽວກັບຄັ້ງກ່ອນທີ່ ອິນທຣະ ແລະ ປຣະຫລາດ ໄດ້ຮົບກັນ ໂດຍມີຄວາມປາຖະໜາຈະໄດ້ອໍານາດເຫນືອສາມໂລກ, ໃນເວລານັ້ນ ການຮົບອັນນ່າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງກໍເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງ ດໂຣນາຈາຣະຍະ ແລະ ທຣິສຕະດຍຸມນະ. ທັງສອງເປັນຜູ້ຮູ້ທາງແລະແບບແຜນຂອງການຮົບ; ເຄື່ອນໄຫວເປັນວົງມົນອັນພິລຶກ, ກະບວນຄູ່ (ຍະມະກະ) ແລະເສັ້ນທາງຍຸດທະວິທີອື່ນໆ, ພວກເຂົາຍິງລູກທະນູເປັນຝົນຈາກລົດຮົບ ຈົນຕ່າງຝ່າຍຕ່າງບາດເຈັບແຕກຊໍາ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how mastery of technique and the drive for dominion can intensify conflict: even extraordinary skill (yuddha-mārga-jñatva) becomes ethically ambivalent when yoked to ambition (trailokya-rājya-icchā). It implicitly invites reflection on how desire for power fuels wars, while also portraying the disciplined codes and patterns through which warriors fight.
Sañjaya describes a spectacular duel between Droṇa and Dhṛṣṭadyumna. He compares it to an ancient clash between Indra and Prahlāda, then depicts both chariot-warriors executing complex tactical movements—circular and paired maneuvers—while wounding each other with rapid arrow-fire.