Adhyaya 119
Śaineya–Bhūriśravas: Genealogy, Svayaṃvara Contest, and the Maheśvara Boon
Upa-parva: Śaineya–Bhūriśravas Upākhyāna (Genealogical and Causal Account)
Dhṛtarāṣṭra opens with a query about an apparently paradoxical battlefield outcome: how a warrior described as having crossed the “ocean of armies” and being difficult to check could nonetheless be seized and thrown down by Bhūriśravas. Saṃjaya answers by supplying an origin-and-causation narrative (upākhyāna). He traces a lineage sequence (Atri → Soma → Budha → Purūravas → Āyu → Nahuṣa → Yayāti → Yadu and his descendants), situating the Yādava/Vṛṣṇi line and introducing Śini within that milieu. The account then shifts to Devaka’s daughter’s svayaṃvara, where Śini secures Devakī for Vasudeva by overcoming rival kings. Somadatta, affronted at seeing Devakī taken, engages Śini in a prolonged and remarkable contest; Śini subdues him publicly yet releases him out of compassion. The humiliation motivates Somadatta to propitiate Maheśvara, from whom he obtains a boon: the birth of a son who will, in a future battle, strike down Śini’s son in public and by a foot-blow. Saṃjaya concludes that this boon-enabled causality explains later reversals and underscores the extraordinary martial and ethical profile attributed to the Vṛṣṇi/Sātvata warriors—disciplined, respectful of elders, protective of dependents, and portrayed as unmatched in strength.
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को बताता है कि जब सेनाएँ आमने-सामने जूझ रही थीं, तब शैनेय सात्यकि और आचार्य द्रोण का महासंग्राम सबके देखते-देखते बलि-इन्द्र के तुल्य भयंकर हो उठा। → द्रोण अवसर-वेधी होकर लोहे के विचित्र, विषधर-से तीक्ष्ण बाणों से सात्यकि को ललाट पर बेधते हैं और इन्द्राशनि-सम गर्जना वाले शरों की वर्षा करते हैं। सात्यकि परमास्त्रवित् होकर द्रोण-चाप से छूटते शरों को ‘दो-दो’ कर काटता है, फिर भी घोर आघातों से क्षत-विक्षत होकर क्रोध में भर उठता है। युद्धभूमि में उसका रुक्मरथ चाँदी-सा दमकता हुआ सहस्रों मण्डल बनाता दौड़ता है, मानो सूर्य-सा घूमता प्रकाश। → क्रोध-ईंधन से प्रज्वलित ‘द्रोण-अग्नि’ पाण्डव-पाञ्चालों को रोककर दहकती हुई काल-सूर्य के समान स्थिर होती है; उसी क्षण सात्यकि भी आहत होकर उग्र प्रतिशोध में शर-वर्षा करता है—दोनों की टक्कर समस्त सेनाओं के सामने निर्णायक उत्कर्ष पर पहुँचती है। → सात्यकि के प्रतिरोध और प्रहार से द्रोण की गति बाधित होती है; कौरव-सेना में घबराहट फैलती है और अनेक दल पीछे हटने लगते हैं—रण का प्रवाह क्षण भर के लिए पाण्डव-पक्ष के अनुकूल झुकता है। → द्रोण का क्रोध शांत नहीं होता; वह फिर से पाण्डव-पाञ्चालों को रोकने हेतु ‘अग्नि’ की भाँति खड़ा है—अगले क्षण यह ज्वाला किस पर टूटेगी?
Shlokas
Verse 1
/ अप ह< बक। है २ >> सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: सात्यकि और द्रोणाचार्यका युद्ध
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: “ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຟັງ, ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອສາຕະຍະກິ ຫລານຂອງຊິນີ ເຄື່ອນໄປມາທົ່ວທິດ ສົ່ງກອງທັບຂອງພຣະອົງເຂົ້າສູ່ປາກແຫ່ງຄວາມຕາຍ, ດໂຣນາຈາຣຍະ ບຸດແຫ່ງພາຣະດວາຊະ ກໍເລີ່ມສາດຝົນລູກສອນອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃສ່ລາວ.”
Verse 2
स सम्प्रहारस्तुमुलो द्रोणसात्वतयोरभूत् । पश्यतां सर्वसैन्यानां बलिवासवयोरिव,राजन! सम्पूर्ण सैनिकोंके देखते-देखते बलि और इन्द्रके समान द्रोणाचार्य और सात्यकिका वह युद्ध बड़ा भयंकर हो गया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ການປະທະກັນອັນດຸເດືອດ ແລະ ອື້ອອຶງ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງ ດໂຣນາ ແລະ ສາຕະຍະກິ ດັ່ງການຮົບຂອງ ບາລິ ກັບ ວາສະວະ (ອິນທຣະ) ໃນຂະນະທີ່ກອງທັບທັງປວງເບິ່ງຢູ່.
Verse 3
ततो द्रोण: शिने: पौत्रं चित्रै: सर्वायसै: शरै: । त्रिेभिराशीविषाकारैललाटे समविध्यत
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ດໂຣນາ ໄດ້ຍິງໃສ່ໜ້າຜາກຂອງ ສາຕະຍະກິ ຫລານຊາຍຂອງ ຊິນິ ດ້ວຍລູກສອນສາມດອກ—ມີລາຍສີສັນ ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກລ້ວນ ແລະ ນ່າຢ້ານດັ່ງງູພິດ—ປັກເຂົ້າໄປຢ່າງແຮງ.
Verse 4
तैर्ललाटार्पितिर्बाणर्युयुधानस्त्वजिद्वागै: । व्यरोचत महाराज त्रिशूज्र इव पर्वत:,महाराज! ललाटमें धँसे हुए उन सीधे जानेवाले बाणोंके द्वारा युयुधान तीन शिखरोंवाले पर्वतके समान सुशोभित हुए
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ! ຢຸຍຸທານະ (ສາຕະຍະກິ) ມີລູກສອນທີ່ບິນຕົງໆ ປັກຢູ່ໃນໜ້າຜາກ ກໍສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງພູທີ່ມີສາມຍອດ.
Verse 5
ततो<5स्य बाणानपरानिन्द्राशनिसमस्वनान् | भारद्वाजोडन्तरप्रेक्षी प्रेषयामास संयुगे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ບຸດຂອງ ພາຣັດວາຊະ (ດໂຣນາ) ເຝົ້າມອງຫາຊ່ອງວ່າງ ແລະ ຍິງລູກສອນອີກຫຼາຍດອກໃສ່ເຂົາໃນສະໜາມຮົບ—ລູກສອນທີ່ຮ້ອງກັງວານດັ່ງວັດຊະຣະຂອງ ອິນທຣະ.
Verse 6
तान् द्रोणचापनिर्मुक्तान् दाशा्: पतत: शरान् | द्वाभ्यां द्वाभ्यां सुपुड्खाभ्यां चिच्छेद परमास्त्रवित्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລູກສອນສິບດອກທີ່ຖືກປ່ອຍອອກຈາກຄັນທະນູຂອງ ດໂຣນາ ພຸ່ງລົງມາ, ສາຕະຍະກິ—ຜູ້ຮູ້ຊ່ຽວຊານໃນອາວຸດອັນສູງສຸດ ແລະ ເປັນຄວາມພາກພູມໃຈຂອງວົງດາຊາຣະຫະ—ໄດ້ຕັດມັນຂາດເປັນຄູ່ໆ ດ້ວຍລູກສອນທີ່ມີຂົນປີກດີ.
Verse 7
तामस्य लघुतां द्रोण: समवेक्ष्य विशाम्पते । प्रहस्य सहसाविध्यत् त्रिंशता शिनिपुड्रवम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະອົງເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ! ເມື່ອເຫັນຄວາມເບົາບາງແລະຄວາມວ່ອງໄວຂອງເຂົາ ດໂຣນາກໍຫົວເຮາະ; ແລ້ວໃນພິບຕາດຽວ ກໍຍິງລູກສອນສາມສິບດອກ ຖືກຜູ້ເດັ່ນທີ່ສຸດໃນຊົນເຜົ່າຊິນີ ຄື ສາຕະຍະກີ ໃຫ້ບາດເຈັບ.
Verse 8
पुन: पञ्चाशतेषूणां शितेन च समार्पयत् । लघुतां युयुधानस्य लाघवेन विशेषयन्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ດໂຣນາໄດ້ຍິງລູກສອນຄົມກິ່ງຫ້າສິບດອກ ໃສ່ຢຸຍຸທານ. ດ້ວຍຄວາມວ່ອງໄວທີ່ເຫນືອກວ່າ ລາວເຮັດໃຫ້ຄວາມຄ່ອງແຄ່ວອັນລືຊື່ຂອງຢຸຍຸທານດູເຫມືອນບໍ່ໄດ້ຜົນ.
Verse 9
समुत्पतन्ति वल्मीकाद् यथा क्ुद्धा महोरगा: । तथा द्रोणरथाद् राजन्नापतन्ति तनुच्छिद:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເຫມືອນງູໃຫຍ່ທັງຫຼາຍທີ່ໂກດເກຣີຍວ ພຸ່ງຂຶ້ນຈາກຈອມປວກ, ສັນໃດ ອາວຸດລູກສອນທີ່ທະລຸຮ່າງກາຍ ກໍພຸ່ງອອກຈາກລົດຮົບຂອງດໂຣນາ ສັນນັ້ນ.
Verse 10
राजन! जैसे बॉबीसे क्रोधमें भरे हुए बहुत-से सर्प प्रकट होते हैं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເຫມືອນງູຫຼາຍໂຕທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ປາກົດຂຶ້ນກະທັນຫັນ, ສັນໃດ ຈາກລົດຮົບຂອງດໂຣນາ ລູກສອນທີ່ທະລຸຮ່າງກາຍກໍພຸ່ງອອກ ແລະຕົກກະຈາຍໄປທົ່ວທິດ. ແລະດັ່ງດຽວກັນ ຢຸຍຸທານກໍປ່ອຍລູກສອນນັບແສນນັບພັນ—ດັ່ງລູກສອນກິນເລືອດ—ໃຫ້ຕົກລົງເປັນຝົນໃສ່ລົດຂອງດໂຣນາ.
Verse 11
लाघवाद् द्विजमुख्यस्य सात्वतस्य च मारिष । विशेष नाध्यगच्छाम समावास्तां नरर्षभौ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ! ເມື່ອເບິ່ງຄວາມຄ່ອງແຄ່ວອັນວ່ອງໄວຂອງດໂຣນາ—ພຣາຫມັນຜູ້ຍິ່ງ—ແລະນັກຮົບຊາຕະວະຕະ (ສາຕະຍະກີ) ພວກເຮົາບໍ່ອາດເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງໄດ້. ວິລະຊົນທັງສອງ—ດຸດດັ່ງງົວຜູ້ໃນຫມູ່ມະນຸດ—ປາກົດວ່າສູ້ກັນໄດ້ສະເໝີ.
Verse 12
सात्यकिस्तु ततो द्रोणं नवभिर्नतपर्वभि: । आजपघान भुशं क्रुद्धो ध्वजं च निशितै: शरै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ສາຕະຍະກີ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ໄດ້ຍິງດໂຣນະຢ່າງໜັກດ້ວຍລູກສອນ 9 ດອກທີ່ຂໍ້ຕໍ່ໂຄ້ງ ແລະດ້ວຍລູກສອນຄົມກ້າ ຍັງໄດ້ທຳຮ້າຍທຸງ (ທະວະຈະ) ຂອງດໂຣນະອີກດ້ວຍ.
Verse 13
सारथिं च शतेनैव भारद्वाजस्य पश्यत: । लाघवं युयुधानस्य दृष्टवा द्रोणो महारथ:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ໜ້າຕາຂອງ ພາຣະດວາຊະ (ດໂຣນະ) ຢ່າງແຈ້ງຊັດ ຢຸຍຸທານະ ໄດ້ຍິງສາຣະຖີດ້ວຍລູກສອນເຕັມຮ້ອຍ. ເຫັນຄວາມວ່ອງໄວນັ້ນ ດໂຣນະ ມະຫາຣະຖະ ຈຶ່ງຕອບໂຕ—ທະລຸສາຣະຖີຂອງສາຕະຍະກີດ້ວຍ 70 ດອກ ແລະຍິງມ້າແຕ່ລະຕົວດ້ວຍ 3 ດອກ.
Verse 14
सप्तत्या सारथिं विद्ध्वा तुरज्जांश्न त्रिभिस्त्रिभि: । ध्वजमेकेन चिच्छेद माधवस्य रथे स्थितम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອທະລຸສາຣະຖີດ້ວຍ 70 ດອກ ແລະຍິງມ້າດ້ວຍ 3 ດອກຕໍ່ຕົວແລ້ວ ລາວຍັງໃຊ້ລູກສອນດອກດຽວ ຕັດຂາດທຸງ (ທະວະຈະ) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງລົດຮົບຂອງ ມາດະວະ.
Verse 15
अथापरेण भल्लेन हेमपुड्खेन पत्रिणा । धनुश्वचिच्छेद समरे माधवस्य महात्मन:,इसके बाद सुवर्णमय पंखवाले दूसरे भल्लसे आचार्यने समरांगणमें महामनस्वी सात्यकिके धनुषको भी खण्डित कर दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ດ້ວຍລູກສອນຫົວກວ້າງອີກດອກ ທີ່ມີຂົນປີກເປັນຄຳ ແລະບິນໄວ ລາວໄດ້ຕັດຫັກຄັນທະນູຂອງ ມາດະວະ ຜູ້ມີໃຈສູງ ໃນກາງສະໜາມຮົບ.
Verse 16
सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धनुस्त्यक्त्वा महारथः । गदां जग्राह महतीं भारद्वाजाय चाक्षिपत्,इससे महारथी सात्यकिको बड़ा क्रोध हुआ। उन्होंने धनुष त्यागकर विशाल गदा हाथमें ले ली और उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວນັ້ນ ສາຕະຍະກີ ໂກດຈັດ ໄດ້ປ່ອຍຄັນທະນູທິ້ງ. ມະຫາຣະຖະນັ້ນ ຈັບຄອນກະບອກ (ຄະດາ) ອັນໃຫຍ່ ແລະຂວ້າງໄປຫາ ພາຣະດວາຊະ (ດໂຣນາຈານ).
Verse 17
तामापतन्तीं सहसा पट्टबद्धामयस्मयीम् । न्यवारयच्छरैद्रोणो बहुभिर्बहुरूपिभि:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເຫັນຄ້ອນເຫຼັກນັ້ນຖືກມັດດ້ວຍສາຍໄໝ ພຸ່ງມາຫາຕົນຢ່າງກະທັນຫັນ ດໂຣນາຈານຈຶ່ງຍິງລູກສອນຫຼາຍດອກ ຫຼາຍແບບ ເພື່ອຂັດຂວາງການພຸ່ງນັ້ນ.
Verse 18
अथान्यद् धनुरादाय सात्यकि: सत्यविक्रम: । विव्याध बहुभिवररं भारद्वाजं शिलाशितै:,तब सत्यपराक्रमी सात्यकिने दूसरा धनुष लेकर सानपर तेज किये हुए बहुसंख्यक बाणोंद्वारा वीर द्रोणाचार्यको बींध डाला
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວສາຕະຍະກິ ຜູ້ກ້າຫານບໍ່ເຄີຍຖອຍ ໄດ້ຈັບຄັນທະນູອີກອັນ ແລະຍິງລູກສອນຈໍານວນຫຼາຍ ທີ່ລັບຄົມດ້ວຍຫີນ ທະລຸວີລະບຸລຸດ ພາຣັດວາຊະ (ດໂຣນາຈານ).
Verse 19
स विद्ध्वा समरे द्रोणं सिंहनादममुछ्चत । तं वैन ममृषे द्रोण: सर्वशस्त्रभूृतां वर:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອໄດ້ເຮັດໃຫ້ດໂຣນາບາດເຈັບໃນກາງສົງຄາມ ສາຕະຍະກິກໍຮ້ອງຄໍາຮ້ອງດັ່ງສິງ. ດໂຣນາຈານ—ຜູ້ເລີດລ້ໍາໃນບັນດາຜູ້ຖືອາວຸດທັງປວງ—ບໍ່ອາດອົດທົນຕໍ່ການທ້າທາຍແລະການຫຍັ້ງຫຍາມນັ້ນໄດ້.
Verse 20
ततः शक्ति गृहीत्वा तु रुक्मदण्डामयस्मयीम् । तरसा प्रेषयामास माधवस्य रथं प्रति,उन्होंने सोनेकी डंडेवाली लोहेकी शक्ति लेकर उसे सात्यकिके रथपर बड़े वेगसे चलाया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວລາວໄດ້ຈັບສັກຕິ (ຫອກ) ເຫຼັກ ທີ່ມີດ້າມຄໍາ ແລະຂວ້າງມັນດ້ວຍແຮງອັນຮຸນແຮງ ໄປຫາລົດສົງຄາມຂອງມາທະວະ.
Verse 21
अनासाद्य तु शैनेयं सा शक्ति: कालसंनिभा । भित्त्वा रथं जगामोग्रा धरणीं दारुणस्वना,वह कालके समान विकराल शक्ति सात्यकितक न पहुँचकर उनके रथको विदीर्ण करके भयंकर शब्द करती हुई पृथ्वीमें समा गयी
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ສັກຕິອັນນ່າຢ້ານ ດັ່ງຄວາມຕາຍນັ້ນ ບໍ່ທັນຖືກຊາຍເນຍ (ສາຕະຍະກິ) ແຕ່ກັບທະລຸລົດຂອງລາວ ແລະດັງກ້ອງຢ່າງນ່າສະພຶງ ກ່ອນຈະຈົມລົງໃນພື້ນດິນ.
Verse 22
ततो द्रोणं शिने: पौत्रो राजन् विव्याध पत्रिणा । दक्षिणं भुजमासाद्य पीडयन् भरतर्षभ
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວແຕ່ນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ຫຼານຂອງ ຊີນີ ໄດ້ຍິງ ດໂຣນາ ດ້ວຍລູກສອນມີຂົນ. ມັນຖືກແຂນຂວາ ເຮັດໃຫ້ອາຈານເຈັບປວດ ແລະ ບາດເຈັບ—ສະທ້ອນວ່າ ໃນຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ຄູອາຈານທີ່ນັບຖື ກໍກາຍເປັນເປົ້າໝາຍ ເມື່ອໜ້າທີ່ຕໍ່ຝ່າຍຂອງຕົນ ເຫນືອກວ່າຄວາມເຄົາລົບສ່ວນຕົວ.
Verse 23
द्रोणो5पि समरे राजन् माधवस्य महद् धनु: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद रथशक्त्या च सारथिम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນກາງສົງຄາມ ດໂຣນາ ໄດ້ຕັດທະນູອັນໃຫຍ່ຂອງ ມາທະວະ (ສາຕະຍະກີ) ດ້ວຍລູກສອນຫົວຮູບຄືພະຈັນຄື່ງ. ແລະດ້ວຍຫອກຈາກລົດຮົບ (ຣະຖະສັກຕິ) ທີ່ຂວ້າງອອກໄປ ທ່ານຍັງຟາດໃສ່ສາຣະຖີ ໃຫ້ບາດເຈັບຫນັກ—ສະທ້ອນຄວາມຮຸນແຮງອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ແລະອາວຸດວິຊາອັນຮ້າຍກາດຂອງສົງຄາມ.
Verse 24
मुमोह सारथिस्तस्य रथशकक््त्या समाहत: । स रथोपस्थमासाद्य मुहूर्त संन्यषीदत,द्रोणकी रथशक्तिसे आहत हो सारथि मूर्च्छिंत हो गया। वह रथकी बैठकमें पहुँचकर वहाँ दो घड़ीतक चुपचाप बैठा रहा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ຖືກຫອກນັ້ນທີ່ຂວ້າງຈາກລົດຮົບຟາດໃສ່, ສາຣະຖີຂອງເຂົາກໍມືດມົນ ແລະ ເສຍສະຕິ. ເມື່ອໄປຮອດບ່ອນນັ່ງໃນລົດຮົບ ລາວນັ່ງງຽບໆຢູ່ຊົ່ວຄາວ—ຖືກຄວາມແຮງຂອງການຟາດນັ້ນຄອບງຳ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຊ່ວຍທີ່ຊ່ຽວຊານ ຜູ້ຄ້ຳຈຸນໜ້າທີ່ຂອງນັກຮົບ ກໍອາດຖືກເຮັດໃຫ້ໝົດກຳລັງກະທັນຫັນ ແລະ ລົບກວນລະບຽບຂອງສົງຄາມ.
Verse 25
चकार सात्यकी राजन् सूतकर्मातिमानुषम् । अयोधयच्च यद् द्रोणं रश्मीन् जग्राह च स्वयम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນເວລານັ້ນ ສາຕະຍະກີ ໄດ້ເຮັດວຽກສາຣະຖີຢ່າງອັດສະຈັນ ເກີນກວ່າມະນຸດທົ່ວໄປ. ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ລາວຮົບກັບ ດໂຣນາ, ລາວກໍຈັບແລະຄວບຄຸມສາຍບັງຫວຽນດ້ວຍຕົນເອງ, ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍົກຍ້ອງສະຕິປັນຍາ ແລະ ວິໄນໃນໜ້າທີ່ທ່າມກາງຄວາມວຸ້ນວາຍ—ຄວາມເກັ່ງກ້າທາງການຮົບຄູ່ກັບການຄວບຄຸມຢ່າງຮັບຜິດຊອບ ບໍ່ແມ່ນຄວາມໂກດບ້າບອດ.
Verse 26
तत: शरशतेनैव युयुधानो महारथ: । अविध्यद ब्राह्माणं संख्ये हृष्टरूपो विशाम्पते,प्रजानाथ! उस युद्धस्थलमें महारथी सात्यकिने हर्षमें भरकर विप्रवर द्रोणाचार्यको सौ बाणोंसे घायल कर दिया
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ຍຸຍຸທານ (ສາຕະຍະກີ) ມະຫາຣະຖະ ດ້ວຍໃຈຮື້ນເຮີງ ໄດ້ຍິງ ດໂຣນາ ຜູ້ເປັນພຣາຫມັນ ໃນກາງສົງຄາມ ດ້ວຍລູກສອນຄົບຮ້ອຍ, ໂອ ພະອົງເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕຶງເຄັມອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ: ແມ່ນແຕ່ຄູອາຈານ ແລະ ພຣາຫມັນ ຜູ້ເຄີຍເປັນອຳນາດທາງສິນທຳ ກໍຖືກປະຕິບັດເປັນນັກຮົບ ເມື່ອຢືນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບພ້ອມອາວຸດ; ແລະຄວາມຍິນດີຂອງນັກຮົບ ກໍສະທ້ອນວ່າ ຄວາມປາຖະໜາຊະນະ ອາດກົດທັບຄວາມເຄົາລົບໃນໄຟແຫ່ງສົງຄາມທີ່ເຊື່ອວ່າຊອບທຳ.
Verse 27
तस्य द्रोण: शरान् पञ्च प्रेषयामास भारत । ते घोरा: कवचं भित्त्वा पपु: शोणितमाहवे,भारत! फिर द्रोणाचार्यने सात्यकिपर पाँच बाण चलाये। वे भयंकर बाण उस रफक्षेत्रमें सात्यकिका कवच फाड़कर उनका लोहू पीने लगे
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ດໂຣນາ ໄດ້ຍິງລູກສອນຫ້າດອກໃສ່ເຂົາ, ໂອ ພາຣະຕະ. ລູກສອນອັນນ່າຢ້ານນັ້ນທະລຸເກາະກ້າງກາງສົງຄາມ ຮາວກັບດື່ມເລືອດຂອງເຂົາ—ເປັນພາບຂອງຄວາມໂຫດຮ້າຍບໍ່ມີເມດຕາ ແລະຄ່າທີ່ເຈັບປວດທີ່ແມ່ນແຕ່ວີລະຊົນຊັ້ນສູງກໍຕ້ອງຮັບໄວ້.
Verse 28
निर्विद्धस्तु शरैघोेरिरक्रुद्धयत् सात्यकिर्भृशम् । सायकान् व्यसृजच्चापि वीरो रुक्मरथं प्रति
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຖືກລູກສອນອັນນ່າຢ້ານທະລຸຈົນບາດເຈັບສາຫັດ, ວີລະຊົນ ສາຕະຍະກີ ກໍເກີດໂທສະຢ່າງແຮງ. ແລ້ວເຂົາປ່ອຍລູກສອນເປັນຝົນຫນາແນ່ນໃສ່ສັດຕູຜູ້ມີລົດທອງ—ດໂຣນາ—ຕອບໂຕຄວາມຮຸນແຮງດ້ວຍຄວາມຮຸນແຮງ ໃນກະແສອັນມືດມົນຂອງສົງຄາມ.
Verse 29
ततो द्रोणस्य यन्तारं निपात्यैकेषुणा भुवि | अश्वान् व्यद्रावयद् बाणैरहतसूतांस्ततस्ततः,एक बाणसे युयुधानने द्रोणाचार्यके सारथिको धरतीपर गिरा दिया और सारथिहीन घोड़ोंको अपने बाणोंसे इधर-उधर मार भगाया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວ ດ້ວຍລູກສອນດອກດຽວ ເຂົາກໍຍິງລົງຜູ້ຂັບລົດຂອງດໂຣນາໃຫ້ລົງສູ່ພື້ນ. ຈາກນັ້ນ ເຂົາໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຂັບໄລ່ມ້າທີ່ບໍ່ມີຜູ້ຂັບໃຫ້ສັບສົນ ແລະກະຈາຍໄປທົ່ວທິດທາງ.
Verse 30
स रथ: प्रद्रुत: संख्ये मण्डलानि सहस्रश: । चकार राजतो राजन् भ्राजमान इवांशुमान्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສົງຄາມ ລົດຮົບນັ້ນຖືກຂັບດ້ວຍຄວາມໄວເຕັມທີ່ ແລະຫມຸນເປັນວົງກົດນັບພັນໆ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ມັນສ່ອງສະຫວ່າງຈ້າ ດັ່ງດວງອາທິດມີລັງສີ, ສະແດງສົງ່າລາສີແຫ່ງກະສັດທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງຂອງສົງຄາມ.
Verse 31
अभिद्रवत गृह्नीत हयान् द्रोणस्प धावत | इति सम चुक्रुशु: सर्वे राजपुत्रा: सराजका:,उस समय समस्त राजा और राजकुमार पुकार-पुकारकर कहने लगे--“अरे! दौड़ो दौड़ो! द्रोणाचार्यके घोड़ोंको पकड़ो”
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາເຈົ້າຊາຍທັງຫມົດ ພ້ອມດ້ວຍພຣະຣາຊາຂອງພວກເຂົາ ຮ້ອງຕະໂກນຊ້ຳໆວ່າ: “ບຸກ! ວິ່ງ! ຈັບມ້າຂອງດໂຣນາ!” ໃນຄວາມອຶດອັດຂອງສົງຄາມ ຄຳສັ່ງອັນຮີບຮ້ອນນີ້ເຜີຍໃຫ້ເຫັນທັງການຄິດໄລ່ທາງຍຸດທະສາດ ແລະທາງຈັນຍາ: ເພື່ອຢຸດຢັ້ງຄູ-ນັກຮົບຜູ້ນ່າຢ້ານ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການຂ້າຕົວຕໍ່ຕົວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໂດຍຕັດກຳລັງການເຄື່ອນໄຫວ ແລະຄວາມໄວຂອງເຂົາ—ເປັນກົນລະຍຸດທີ່ເກີດຈາກຄວາມຢ້ານ, ຄວາມຈຳເປັນ, ແລະຕຣະກະອັນໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ.
Verse 32
ते सात्यकिमपास्याशु राजन् युधि महारथा: । यतो द्रोणस्तत: सर्वे सहसा समुपाद्रवन्,नरेश्वर! उस युद्धस्थलमें वे सभी महारथी शीघ्र ही सात्यकिका सामना छोड़कर जहाँ द्रोणाचार्य थे, वहीं सहसा भाग गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນສະໜາມຮົບ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ລະທິ້ງການປະຈັນໜ້າກັບ ສາຕະຍະກິ ຢ່າງວ່ອງໄວ ແລ້ວພາກັນພຸ້ນໄປຫາບ່ອນທີ່ ທຣໂນ ຢູ່ ໂດຍກະທັນຫັນ, ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ!
Verse 33
तान् दृष्टवा प्रद्रुतान् संख्ये सात्वतेन शरार्दितान् | प्रभग्नं पुनरेवासीत् तव सैन्यं समाकुलम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພວກເຂົາຫນີຕາຍຢູ່ກາງສົງຄາມ—ຖືກລູກສອນຂອງ ຊາຕະວະຕະ (ສາຕະຍະກິ) ທຳຮ້າຍແລະກົດດັນ—ກອງທັບຂອງພຣະອົງ ທີ່ເຄີຍຖືກຮວບຮວມແລະຈັດລຽງແລ້ວ ກໍແຕກກະຈາຍອີກຄັ້ງ ດ້ວຍຄວາມວຸ່ນວາຍ.
Verse 34
व्यूहस्यैव पुनर्दधारें गत्वा द्रोणो व्यवस्थित: । वातायमानैस्तैरश्वैर्नीतो वृष्णिशरार्दितै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ທຣໂນ ໄດ້ກັບໄປ ແລະຢືນປະຈຳອີກຄັ້ງຢູ່ທີ່ປະຕູແຫ່ງວິວະ (ຮູບແບບກອງທັບ) ນັ້ນເອງ. ມ້າຂອງລາວ—ຖືກຂັບໃຫ້ໄວດັ່ງລົມ ແຕ່ຖືກລູກສອນຂອງນັກຮົບວຣິສນິ (ສາຕະຍະກິ) ທຳໃຫ້ເຈັບປວດ—ໄດ້ພາລາວໄປຮອດທີ່ນັ້ນ.
Verse 35
पाण्डुपाज्चालसम्भिन्न॑ व्यूहमालोक्य वीर्यवान् । शैनेये नाकरोद्ू यत्नं व्यूहमेवा भ्यरक्षत
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ດຣໂນ ຜູ້ກ້າຫານ ເມື່ອເຫັນວ່າ ວິວະຂອງຕົນ ຖືກປານດະວະ ແລະ ປານຈາລະ ທຳລາຍແຕກພັງ ກໍບໍ່ພະຍາຍາມຂັດຂວາງ ຊາຍເນຍ (ສາຕະຍະກິ) ອີກຕໍ່ໄປ; ແຕ່ຫັນໄປທຸ່ມແຮງປົກປ້ອງວິວະນັ້ນເອງ.
Verse 36
निवार्य पाण्डुपञज्चालान् द्रोणाग्नि: प्रदहन्निव । तस्थौ क्रोधेध्मसंदीप्त: कालसूर्य इवोद्यत:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອທຣໂນ ຂັດຂວາງປານດະວະ ແລະ ປານຈາລະ ໄວ້ໄດ້ແລ້ວ ລາວກໍຢືນຢູ່ດັ່ງໄຟທີ່ລຸກໂຊນ ປານກັບຈະເຜົາຜານພວກເຂົາທັງປວງ. ຖືກຈຸດໃຫ້ລຸກໂຊນດ້ວຍເຊື້ອໄຟແຫ່ງຄວາມໂກດ ລາວສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງຕາເວັນໃນຍາມມະຫາພິນາດ ພ້ອມຈະຟາດຟັນ.
Verse 116
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वरें सात्यकिके कौरव-सेनामें प्रवेशके पश्चात् दुर्योधन और कृतवमाकि पराजयविषयक एक सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ໂດຣະນະປະຣະວະ»—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນວ່າດ້ວຍການສັງຫານຊະຍະດຣະຖະ—ບົດທີ່ໜຶ່ງຮ້ອຍສິບຫົກນີ້ໄດ້ສິ້ນສຸດ ໂດຍພັນລະນາວ່າ ຫຼັງຈາກສາຕະຍະກີບຸກເຂົ້າໄປໃນກອງທັບກົວຣະວະ ທຸຣະໂຍທະນະ ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ ຖືກນຳໄປສູ່ຄວາມພ່າຍແພ້. ຄຳປິດທ້າຍຍ້ຳເນັ້ນຄວາມເຄື່ອນໄຫວອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ເມື່ອຄວາມກ້າຫານແລະກົນລະຍຸດປະທະກັນ ແລະຜົນຂອງຄວາມດື້ດຶນທີ່ຂັບເຄື່ອນໂດຍອະທັມມະ ປາກົດເປັນການຜັນຜວນໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 117
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे सात्यकिपराक्रमे सप्तदशाधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ໂດຣະນະປະຣະວະ»—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນວ່າດ້ວຍການສັງຫານຊະຍະດຣະຖະ—ບົດທີ່ໜຶ່ງຮ້ອຍສິບເຈັດນີ້ໄດ້ສິ້ນສຸດ ພັນລະນາການເຂົ້າສູ່ຮູບຂະບວນຮົບ ແລະວິລະກຳຂອງສາຕະຍະກີ. ຄຳປິດທ້າຍວາງເຫດການນີ້ເປັນຈຸດຫັນທີ່ມີນ້ຳໜັກທາງທຳມະ ໃນສົງຄາມ ເມື່ອຄວາມມຸ່ງໝັ້ນແລະຄວາມຊຳນານຍຸດທະສິນຖືກລວບຮວມເພື່ອຮັບໃຊ້ປະຕິຍານອັນໜຶ່ງ ທ່າມກາງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຂອງຄວາມຂັດແຍ່ງທີ່ທະວີຂຶ້ນ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns interpretive justice in conflict narratives: how to reconcile a warrior’s reputed invincibility with a later public defeat, and whether such outcomes are best explained by immediate skill, prior causes (boons/vows), or the ethical consequences of earlier acts.
The chapter presents an etiological model of history: present outcomes are intelligible when traced through lineage, institutional practices, public honor dynamics, and the long afterlife of boons and vows—suggesting that agency operates within inherited and socially produced constraints.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is archival and explanatory—embedding a causal backstory to stabilize the listener’s understanding of contested battlefield events within the larger epic logic of karma-like continuity and vow/boon efficacy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.