Shloka 22
Adhyāya 110: Dhṛtarāṣṭra’s Lament on Fate; Saṃjaya’s Reproof and the Princes’ Assault on Bhīma (द्रोणपर्व, अध्याय ११०)
राजन्! काले काजलके ढेरके समान वह राक्षस बहुत-से बाणोंद्वारा सब ओरसे घायल होकर लहूलुहान हो खिले हुए पलाशके वृक्षके समान सुशोभित होने लगा ।। स वध्यमान: समरे भीमचापच्युतै: शरै: । स्मरन् भ्रातृवधं चैव पाण्डवेन महात्मना
sañjaya uvāca | rājan! kāle kājalaka-ḍheraka-samānaḥ sa rākṣasaḥ bahubhiḥ bāṇaiḥ sarvataḥ ghāto bhūtvā lohitāṅgaḥ prasphuṭita-palāśa-vṛkṣa iva suśobhitum ārabdhavān || sa vadhyamānaḥ samare bhīma-cāpa-cyutaiḥ śaraiḥ | smaran bhrātṛ-vadhaṃ caiva pāṇḍavena mahātmanā ||
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພະຣາຊາ! ຣາກສະນັ້ນ—ມືດດຳດັ່ງກອງກາຈົນ (kājala)—ຖືກລູກສອນຫຼາຍດອກຍິງຈາກທຸກທິດ ຈົນບາດເຈັບທົ່ວກາຍ ເລືອດໄຫຼຊຸມ ແລະກັບດູສົດງາມດັ່ງຕົ້ນພະລາສະ (palāśa) ທີ່ອອກດອກເຕັມກິ່ງ. ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ຖືກຕັດຟັນໃນສົງຄາມດ້ວຍລູກສອນທີ່ພຸ້ນອອກຈາກຄັນທະນູຂອງພີມ ມັນກໍຍັງຄິດຮອດການສັງຫານອ້າຍຊາຍຂອງຕົນໂດຍປານດະວະຜູ້ມີໃຈຍິ່ງ—ໃຈຈົດຈໍ່ຢູ່ກັບການແກ້ແຄ້ນ ທ່າມກາງຄວາມພັງທະລາຍແຫ່ງທຳໃນສົງຄາມ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, even noble qualities can be eclipsed by grief and vengeance: the rākṣasa’s remembrance of his brother’s death fuels his resolve, showing how personal loss perpetuates cycles of violence and moral deterioration.
Sañjaya describes a rākṣasa warrior being pierced on all sides by arrows shot from Bhīma’s bow. Though bleeding heavily, he appears striking—likened to a palāśa tree in bloom—while he continues fighting, consumed by the memory of his brother’s killing by a Pāṇḍava.