Shloka 40
Sātyaki-praveśaḥ and Duryodhana-saṃnipātaḥ
Sātyaki’s passage and Duryodhana’s mass engagement
न चान्तरं तयोर्दष्टं संधाने छेदनेडपि च । इस प्रकार सुदृढ़ धनुष धारण करनेवाले सात्यकिने आचार्यके एक सौ धनुष काट डाले; परंतु कब वे संधान करते हैं और सात्यकि कब उस धनुषको काट देते हैं, उन दोनोंके इस कार्यमें किसीको कोई अन्तर नहीं दिखायी दिया ।। ३९ $ ।। ततोअसस््य संयुगे द्रोणो दृष्टवा कर्मातिमानुषम्
na cāntaraṃ tayor dṛṣṭaṃ sandhāne chedane ’pi ca | tato ’sya saṃyuge droṇo dṛṣṭvā karmātimānuṣam ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ບໍ່ມີໃຜເຫັນຊ່ອງວ່າງໃດໆລະຫວ່າງທັງສອງ—ລະຫວ່າງຂະນະທີ່ຂຶ້ນສາຍຄັນທະນູ ແລະຂະນະທີ່ຖືກຕັດ. ຄວາມໄວແລະຄວາມແມ່ນຍຳໃນການປະລະນັ້ນສົມບູນແບບຢ່າງຫາທີ່ຕິບໍ່ໄດ້. ແລ້ວໃນກາງສົງຄາມ ດໂຣນະ ເຫັນກຳລັງການອັນເໜືອມະນຸດນີ້ ແລະໄດ້ສັງເກດພະລັງອັນພິເສດຂອງສາຕະຍະກິ—ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຊຳນານໃນສົງຄາມອາດດູເໝືອນເກີນຂອບເຂດມະນຸດ ແມ່ນແຕ່ມັນກໍຍັງຮັບໃຊ້ກົນໄກອັນເຢັນຊາຂອງຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ຖົມຖຽງດ້ວຍທຳມະ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the astonishing refinement of martial discipline—actions so perfectly timed that no gap is perceptible—while also reminding the reader that such excellence operates within a morally fraught war where dharma is contested and consequences are grave.
Sañjaya describes a rapid exchange in which Sātyaki’s cutting of bows keeps pace with the opponent’s act of setting/readying them, so that observers cannot detect any interval; Droṇa then notices this ‘superhuman’ performance on the battlefield.