Shloka 8
Droṇa–Arjuna Yuddha; Trigarta-Āvaraṇa; Bhīmasena Gajānīka-bheda
Droṇa and Arjuna Engage; Trigarta Containment; Bhīma Breaks the Elephant Corps
राक्षसापसदं हन्तुं स्वयमेव पितामह । त्वां समाश्रित्य दुर्धर्ष तन्मे कर्तु त्वमहसि,कथयामास दुर्धर्षो विनि:श्वस्य पुनः पुनः । संजय कहते हैं--महाराज! शत्रुओंको संताप देनेवाला राजा दुर्योधन उस महान् युद्धमें एक राक्षसके द्वारा प्राप्त हुई अपनी पराजयको नहीं सह सका। उसने गंगानन्दन भीष्मजीके पास जाकर उन्हें विनीतभावसे प्रणाम करनेके पश्चात् सारा वृत्तान्त यथावत् रूपसे कह सुनाया। उस दुर्धर्ष वीरने बारंबार लम्बी साँस खींचकर घटोत्कचकी विजय और अपनी पराजयकी कथा कही “महाभाग! जैसे आग सूखे पेड़को जलाकर भस्म कर देती है, उसी प्रकार यह अपमान मेरे अंग-अंगको दग्ध कर रहा है। शत्रुओंको संताप देनेवाले पितामह! मैं आपकी कृपासे स्वयं ही उस नीच एवं दुर्धर्ष राक्षणको मारना चाहता हूँ। आपका सहारा लेकर उसपर विजयी होना चाहता हूँ। अत: आप मेरे इस मनोरथको पूर्ण करें”
sañjaya uvāca | rākṣasāpasadaṁ hantuṁ svayam eva pitāmaha | tvāṁ samāśritya durdharṣa tan me kartu tvam arhasi | kathayāmāsa durdharṣo viniḥśvasya punaḥ punaḥ |
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພິຕາມະຫາ (ທ່ານປູ່), ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະຂ້າດ້ວຍຕົນເອງ ຜູ້ຕ່ຳຊ້າທີ່ເປັນເສດຂີ້ໃນຫມູ່ຣາກສະສະນັ້ນ. ອາໄສທ່ານ—ໂອ ຜູ້ບໍ່ອາດຖືກປະລາຍ—ທ່ານຄວນຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ.» ດັ່ງນັ້ນ ທຸຣະໂຍທະນະຜູ້ຍາກຈະປະລາຍ ກ່າວພ້ອມກັບຖອນຫາຍໃຈຍາວໆ ຊ້ຳໆ—ຄຳເວົ້າຂອງລາວຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມເຈັບແສບແຫ່ງຄວາມອັບອາຍ ແລະຄວາມປາດຖະໜາຈະກູ້ສະຖານະໃນສົງຄາມ ໂດຍອາໄສການສະໜັບສະໜູນຂອງພີສະມະ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how wounded pride and the urge to restore honor can drive a warrior toward vengeance, and how such impulses seek validation through authority (here, Bhīṣma). Ethically, it points to the danger of letting humiliation govern action, especially in war where dharma is already strained.
After suffering a setback at the hands of a rākṣasa warrior (understood in context as Ghaṭotkaca), Duryodhana approaches Bhīṣma, addresses him as ‘Grandfather,’ and asks for support to personally kill the rākṣasa. Sanjaya reports Duryodhana’s repeated sighs, signaling distress and agitation.