Shloka 30
भीष्मपर्व — अध्याय ६६: तुमुलसंग्रामवर्णनम्
The Tumult of Battle Described
अन्वागतं वृष्णिवरं निशम्य त॑ं शत्रुमध्ये परिवर्तमानम् | प्रद्रावयन्तं कुरुपुज्वांश्व पुनः पुनश्च प्रणदन्तमाजौ,वृष्णिवंशके श्रेष्ठ पुरुष सात्यकि आकर शत्रुओंके बीचमें विचर रहे हैं और युद्धस्थलमें कौरवसेनाके मुख्य-मुख्य वीरोंको भगाते हुए बारंबार गर्जना कर रहे हैं; यह सुनकर आपके योद्धा उनपर उसी प्रकार बाणोंकी वर्षा करने लगे, जैसे मेघ पर्वतपर जलकी धाराएँ गिराते हैं, इतनेपर भी वे दोपहरके तपते हुए सूर्यकी भाँति उन्हें रोक न सके
anvāgataṁ vṛṣṇivaraṁ niśamya taṁ śatrumadhye parivartamānam | pradrāvayantaṁ kurupūjvānś ca punaḥ punaś ca praṇadantam ājau |
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ສາຕະຍະກິ ວິລະຊົນຜູ້ເດັ່ນແຫ່ງວົງສາວຣິສນິ ໄດ້ມາຮອດ ແລະກໍາລັງເຄື່ອນໄຫວຢູ່ກາງແຖວສັດຕູ, ຂັບໄລ່ວິລະຊົນສໍາຄັນໆຂອງກອງຄຸຣຸໃຫ້ຖອຍຫນີ ແລະຮ້ອງຄໍາຮາມຊ້ໍາໆໃນສະໜາມຮົບ—ນັກຮົບຂອງທ່ານກໍພາກັນສາດລູກສອນໃສ່ລາວ ດັ່ງເມກຝົນທີ່ທອດສາຍນ້ໍາລົງໃສ່ພູ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພວກເຂົາກໍບໍ່ອາດຢຸດຢັ້ງລາວໄດ້—ລາວຢືນຢູ່ຢ່າງບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ ດັ່ງຕາເວັນກາງວັນທີ່ແຜດເຜົາ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-dharma in its battlefield dimension: steadfast courage, tactical mobility, and unwavering resolve under overwhelming attack. Ethically, it underscores how personal excellence and determination can remain unshaken even when opposed by many—yet it is framed within the tragic necessity of war rather than as a celebration of violence.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Sātyaki, the foremost Vṛṣṇi warrior, has entered the enemy formation, moves among the opposing ranks, repeatedly drives back leading Kuru fighters, and roars in challenge. The Kaurava side responds by showering him with arrows like torrential rain, but they still cannot stop his advance, likened to the unstoppable midday sun.