Shloka 39
भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array
द्रोणेन विहितो राजन् राज्ञा शान्तनवेन च । तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेण च,द्रोणाचार्य, राजा शान्तनुनन्दन भीष्म, आचार्यपुत्र अश्वत्थामा, बाह्नीक और कृपाचार्यने उस सैन्यव्यूहका निर्माण किया था
droṇena vihito rājan rājñā śāntanavena ca | tathaivācārya-putreṇa bāhlīkena kṛpeṇa ca ||
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ຮູບແບບການຈັດທັບນັ້ນ ດໂຣນາເປັນຜູ້ຈັດວາງ ແລະພຣະຣາຊາສານຕະນະວະ (ພີສະມະ) ກໍຮ່ວມຈັດວາງ; ດັ່ງດຽວກັນ ບຸດຂອງອາຈານ (ອັສວັດຖາມາ), ບາຫລີກ ແລະ ກຣິປາ ກໍມີສ່ວນ. ຂໍ້ນີ້ຊີ້ວ່າ ການຈັດທັບຂອງກອງຄົວຣະວະ ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໂດຍບັງເອີນ ແຕ່ເປັນການວາງແຜນໂດຍຜູ້ນຳອາວຸໂສຜູ້ມີອຳນາດ—ເປັນການເຕືອນທາງທຳມະວ່າ ສົງຄາມຖືກປັ້ນແຕ່ງໂດຍຄຳປຶກສາແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບ ບໍ່ແມ່ນໂດຍຊະຕາກຳລ້ວນໆ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral responsibility in warfare: major outcomes arise from deliberate planning by recognized authorities. Senior commanders and teachers are accountable for the structures they create, not merely the soldiers who execute them.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava battle-formation was constructed under the direction of leading figures—Droṇa, Bhīṣma, Aśvatthāman, Bāhlīka, and Kṛpa—emphasizing the organized, counsel-driven nature of the Kaurava war effort.