Shloka 246
भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह | आचार्यप्रवर द्रोणकी पताकापर कमण्डलुविभूषित सुवर्णमयी वेदी और धनुषके चिह्न बने हुए थे
ketur ācāryamukhyasya droṇasya dhanuṣā saha | ācāryapravara-droṇasya patākāyāṃ kamaṇḍalu-vibhūṣitā suvarṇamayī vedī ca dhanuṣaś-cihnāni ca babhūvuḥ ||
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ທຸງຂອງດໂຣນາ ຜູ້ເປັນອາຈານຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ ມີເຄື່ອງໝາຍເປັນແທ່ນບູຊາຄຳ ປະດັບດ້ວຍກະມັນດະລຸ (ຄົວນ້ຳ) ແລະມີເຄື່ອງໝາຍເປັນຄັນທະນູ—ຊີ້ວ່າທ່ານເປັນອາຈານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ແຕ່ໄດ້ເຂົ້າສູ່ສະໜາມຮົບ ທັງຍັງຖືສັນຍາລັກແຫ່ງການຮຽນຮູ້ແລະວິໄນ. ພາບນີ້ເນັ້ນຄວາມຕຶງຕັນທາງຈັນຍາບັນໃນມະຫາພາຣະຕະ: ແມ່ນແຕ່ຜູ້ອຸທິດຕົນໃຫ້ການສອນແລະການຂັດເກົາຕົນ ກໍຖືກດຶງເຂົ້າສົງຄາມ ເມື່ອໜ້າທີ່ແລະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີເອີ້ນຮ້ອງ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical complexity of dharma in wartime: Droṇa, an eminent teacher associated with discipline and sacred learning (suggested by the kamaṇḍalu and altar emblem), nevertheless fights as a warrior. It suggests that social roles and personal ideals can be strained by obligations of loyalty and duty, a recurring Mahābhārata theme.
Sañjaya is describing the identifying marks on Droṇa’s battle standard. The banner displays specific emblems—an altar, a kamaṇḍalu, and a bow—so that warriors and listeners can recognize Droṇa’s presence and stature on the battlefield.