Shloka 65
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
यत्र शान्तनवं हत्वा राज्यमिच्छन्ति पाण्डवा: । ऋषियोंने क्षत्रियोंका यह धर्म अत्यन्त कठोर निश्चित किया है, जिसमें रहते हुए पाण्डव शान्तनुनन्दन भीष्मको मारकर राज्य लेना चाहते हैं ।। ६४ हे ।। वयं वा राज्यमिच्छामो घातयित्वा महाव्रतम्
yatra śāntanavaṁ hatvā rājyam icchanti pāṇḍavāḥ | vayaṁ vā rājyam icchāmo ghātayitvā mahāvratam ||
ທຣິຕຣາດຕະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສົງຄາມນີ້ ພານດະວະທັງຫຼາຍ ປາຖະໜາອານາຈັກ ໂດຍການສັງຫານ ຊານຕະນະວະ (ພີສະມະ); ແລະພວກເຮົາກໍປາຖະໜາອານາຈັກ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ຖືພຣະວຣະຕະອັນໃຫຍ່ນັ້ນຕ້ອງຕາຍ. ນີ້ແຫຼະແມ່ນກົດທຳຂອງກະສັດນັກຮົບ (kṣatriya) ອັນເຂັ້ມງວດ ແລະ ບໍ່ຍອມຜ່ອນຜັນ ທີ່ບັນດາລະສີໄດ້ວາງໄວ້—ທີ່ອຳນາດກະສັດຖືກໄລ່ຕາມ ແມ່ນແຕ່ຕ້ອງຂ້າຜູ້ທີ່ຄວນເຄົາລົບສູງສຸດ»។
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the severe tension within kṣatriya-dharma: political legitimacy and the pursuit of sovereignty can demand extreme acts, even the killing of a revered elder like Bhīṣma. It frames war as an arena where duty and ambition collide, and where ‘dharma’ can appear harsh when interpreted as royal obligation.
Dhṛtarāṣṭra reflects on the grim reality of the Kurukṣetra war: the Pāṇḍavas aim to win the kingdom by defeating and killing Bhīṣma, and the Kaurava side likewise seeks rule even if it means orchestrating the death of the great vow-bound Bhīṣma. His words convey anxiety and moral unease about the cost of kingship.