Shloka 93
Abhimanyu’s Śrāddha; Vyāsa’s Assurance of the Unborn Heir (अभिमन्योः श्राद्धं तथा गर्भरक्षणोपदेशः)
यत्र मे हृदयं दुःखाच्छतथा न विदीर्यते । “वृष्णिनन्दन! अभिमन्युकी आँखें ठीक तुम्हारे ही समान सुन्दर थीं। हाय! वह रणभूमिमें शत्रुओंद्वारा कैसे मारा गया? जान पड़ता है
yatra me hṛdayaṃ duḥkhāc chatathā na vidīryate |
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຫົວໃຈຂອງຂ້ອຍ ແມ່ນແມ່ນຖືກຄວາມໂສກຕີຖືກ ແຕ່ບໍ່ແຕກອອກເປັນຮ້ອຍຊິ້ນ? ໂອ ຜູ້ສືບສາຍວຣິສນິ, ດວງຕາຂອງອະພິມັນຍຸ ງາມດັ່ງດວງຕາຂອງເຈົ້າ. ອະນິຈາ! ເຂົາຖືກສັດຕູສັງຫານໃນສະໜາມຮົບໄດ້ແນວໃດ? ດູເໝືອນວ່າ ເມື່ອເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້ຂອງຄົນຍັງບໍ່ຄົບ, ຄວາມຕາຍແມ່ນຍາກຢ່າງຫຼາຍທີ່ຈະມາພົບ—ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແມ່ນໄດ້ຍິນຂ່າວອັນນ່າສະພຶງກົວນີ້ ຫົວໃຈຂອງຂ້ອຍກໍບໍ່ແຕກສະລາຍດ້ວຍຄວາມໂສກ».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage reflects on kāla (the appointed time): when one’s destined hour has not arrived, even overwhelming sorrow may not ‘break’ a person, suggesting a mysterious restraint imposed by fate/time and the endurance of the human heart amid calamity.
The speaker, addressing Kṛṣṇa as Vṛṣṇinandana, laments Abhimanyu’s death in battle—marveling at how such a noble youth was killed by enemies—and expresses stunned grief, wondering why his heart has not shattered despite hearing such dreadful news.