Shloka 243
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
बुद्धिह्हि व्यवसायेन लक्ष्यते नात्र संशय: । चिन्तन मनका और निश्चय बुद्धिका लक्षण है; क्योंकि मनुष्य इस जगतमें मनके द्वारा चिन्तन की हुई वस्तुओंका बुद्धिसे ही निश्चय करते हैं, निश्चयके द्वारा ही बुद्धि जाननेमें आती है, इसमें संदेह नहीं है
buddhir hi vyavasāyena lakṣyate nātra saṁśayaḥ |
ວາຍຸເວົ້າວ່າ: «ປັນຍາ (ບຸດທິ) ຖືກຮູ້ຈັກໂດຍພະລັງແຫ່ງການຕັດສິນໃຈອັນແນ່ນອນ; ໃນນີ້ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ໃຈອາດຈະຄິດພິຈາລະນາໄດ້ຫຼາຍທາງ, ແຕ່ປັນຍາເທົ່ານັ້ນທີ່ກຳນົດ ແລະຕັ້ງມັ່ນວ່າຈະຮັບເອົາສິ່ງໃດ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມແນ່ໃຈ ແລະການຕັດສິນໃຈອັນໝັ້ນຄົງ ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ຈັກປັນຍາ»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse defines buddhi (intellect) by vyavasāya—firm determination and decisive ascertainment. Thoughts may arise in the mind, but the intellect is known by its capacity to conclude, choose, and settle on a course with clarity.
Vāyudeva is speaking in a didactic context, offering a definition of the inner faculties. He distinguishes the mind’s role in thinking from the intellect’s role in arriving at certainty, emphasizing discernment as a moral and practical guide.