Shloka 23
अध्वर्यु–यति संवादः
Adhvaryu–Yati Dialogue on Svabhāva, Ahiṃsā, and Mokṣa
प्राणादाने निवृत्तोडसि हिंसायां वर्तते भवान् | नास्ति चेष्टा विना हिंसां कि वा त्वं मन्यसे द्विज,प्राणो जिह्ठा मन: सत्त्वं सद्भावो रजसा सह । भावैरेतैविंमुक्तस्य निर्दधन्द्स्य निराशिष: प्राण, जिह्ला, मन और रजोगुणसहित सत्त्वगगुण--ये रज अर्थात् मायासहित सद्धाव हैं। इन भावोंसे मुक्त निर्दन्द्ध, निष्काम, समस्त प्राणियोंके प्रति समभाव रखनेवाले, ममतारहित, जितात्मा तथा सब ओरसे बन्धनशून्य पुरुषको कभी और कहीं भी भय नहीं होता
prāṇādāne nivṛtto 'si hiṁsāyāṁ vartate bhavān | nāsti ceṣṭā vinā hiṁsāṁ kiṁ vā tvaṁ manyase dvija || prāṇo jihvā manaḥ sattvaṁ sadbhāvo rajasā saha | bhāvair etair vimuktasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ ||
ພຣະພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າໄດ້ຖອນຕົນຈາກການເອົາຊີວິດ ແຕ່ເຈົ້າຍັງເຄື່ອນໄຫວຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມຮຸນແຮງ. ເພາະບໍ່ມີການກະທໍາໃດຈະເກີດໄດ້ໂດຍບໍ່ມີການທໍາຮ້າຍ—ເຈົ້າຄິດຢ່າງໃດ ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ? ປຣານ (ລົມຊີວິດ), ລີ້ນ, ແລະໃຈ—ພ້ອມດ້ວຍຄຸນະສັດຕະວະ ແລະ ຣາຊະສະ—ແມ່ນອາການໃນໃຈທີ່ຂັບເຄື່ອນການດໍາລົງຢູ່ຂອງຜູ້ມີກາຍ. ແຕ່ສໍາລັບຜູ້ທີ່ພົ້ນຈາກແຮງຜັກດັນເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ຢູ່ເຫນືອຄູ່ຕົວຕໍ່ຕ້ານ ແລະບໍ່ຫວັງຜົນ—ຄວາມຢ້ານກົວບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ບໍ່ວ່າເວລາໃດ ຫຼືບ່ອນໃດ»។
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse argues that embodied action inevitably entails some harm, so ethical life cannot be reduced to mere external non-killing; true freedom is inner—release from compulsive impulses (mind, speech/taste, vital drives and guṇas), becoming desireless and beyond dualities, which yields fearlessness.
A Brahmin addresses a ‘dvija’ in a reflective dialogue on dharma, challenging a simplistic claim of non-violence by pointing out that ordinary activity still participates in harm, and then describing the liberated person who transcends such binding dispositions.