Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 50
Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
जीवो निष्क्रान्तमात्मानं शरीरात् सम्प्रपश्यति । स तमुत्सृज्य देहे स्वं धारयन् ब्रह्म केवलम्
jīvo niṣkrāntam ātmānaṃ śarīrāt samprapaśyati | sa tam utsṛjya dehe svaṃ dhārayan brahma kevalam |
ພຣະພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ຈີວາຕະມາ (ຕົນບຸກຄົນ) ເຫັນຕົນເອງວ່າໄດ້ອອກມາ—ແຍກອອກຈາກຮ່າງກາຍ. ແມ່ນຢູ່ໃນຮ່າງກາຍກໍຕາມ ແຕ່ລະທິ້ງການຍຶດຖືຮ່າງກາຍນັ້ນ ໂດຍຮູ້ຊັດເຖິງຄວາມແຍກຕ່າງ ແລະຍຶດໝັ້ນແຕ່ພຣະພຣະຫມັນອັນບໍລິສຸດພຽງອົງດຽວ. ຜູ້ຮູ້ສັດຈະ ພິຈາລະນາພຣະປະຣະມາຕະມາເປັນສະພາບແທ້ຂອງຕົນ ແລະດ້ວຍກຳລັງປັນຍາທີ່ແຍກແຍະ ກໍເຂົ້າເຖິງການຮູ້ແຈ້ງອັດຕະມາໂດຍກົງ. ໃນສະພາບນັ້ນ ລາວເກືອບຈະຍິ້ມຫົວເຮາະ ໂດຍຄິດວ່າ: ‘ອະໂຫ! ເຫມືອນນ້ຳທີ່ເຫັນໃນມິຣາດ ໂລກນີ້—ທີ່ປາກົດຢູ່ແຕ່ໃນຂ້ອຍ—ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍຫຼົງຜິດໄຮ້ປະໂຫຍດມາຈົນບັດນີ້.’ ຜູ້ໃດເຫັນພຣະສູງສຸດດັ່ງນີ້ ຍ່ອມອາໄສພຣະອົງນັ້ນ ແລະທ້າຍສຸດກໍຫຼຸດພົ້ນເຂົ້າໃນ ‘ຂ້ອຍ’—ຄືການປະສົບພຣະສູງສຸດໂດຍກົງໃນອັດຕະມາຂອງຕົນເອງ.»
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discernment between Self and body: the jīva, through true knowledge (tattva-jñāna), abandons identification with the body and fixes awareness on Brahman alone. This clear seeing dissolves worldly delusion (like mirage-water) and culminates in liberation through refuge in the Supreme.
A brāhmaṇa speaker describes an inner yogic-gnostic realization: the seeker perceives the Self as distinct from the body, lets go of bodily identification while still living, contemplates pure Brahman, and arrives at liberating insight that the world’s binding power was a mistaken appearance.