Shloka 16
Bhīmasya paruṣa-vākyaṃ
Bhīma’s Harsh Speech Heard by Dhṛtarāṣṭra and Gāndhārī
“जब तुम वनमें चले गये थे, उन दिनों तेरह वर्षोतक अपने पुत्रके अधीन रहनेवाले विशाल राज्यका इन्होंने उपभोग किया और नाना प्रकारके धन दिये हैं ।। त्वया चायं नरव्याप्र गुरुशुश्रूषयानघ । आराधित: सभृत्येन गान्धारी च यशस्विनी,“निष्पाप नरव्याप्र! सेवकोंसहित तुमने भी गुरुसेवाके भावसे इनकी तथा यशस्विनी गान्धारी देवीकी आराधना की है
tvayā cāyaṃ naravyāghra guruśuśrūṣayānagha | ārādhitaḥ sabhṛtyena gāndhārī ca yaśasvinī ||
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອທ່ານເຂົ້າປ່າ ໃນວັນເວລານັ້ນ ຕະຫຼອດສິບສາມປີ ພຣະອົງໄດ້ໃຊ້ອຳນາດແລະບໍລິຫານອານາຈັກອັນກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ຢູ່ໃຕ້ອຳນາດລູກຊາຍຂອງທ່ານ ແລະໄດ້ແຈກຈ່າຍຊັບສິນນານາປະເພດ. ແລະໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ທ່ານພ້ອມດ້ວຍຂ້າຮັບໃຊ້ ກໍໄດ້ນົບນ້ອມບູຊາພຣະອົງນັ້ນ ດ້ວຍໃຈຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ແລະໄດ້ຖວາຍຄວາມເຄົາລົບແດ່ພຣະນາງການທາຣີ ຜູ້ມີກຽດສັກສີດ້ວຍ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as respectful service to elders—approaching them with the attitude of guru-sevā, not merely political obligation. Ethical excellence is shown through reverence, humility, and care, extended even to those connected with former adversaries.
Vaiśampāyana recalls how the addressed hero (contextually a Pāṇḍava, especially Yudhiṣṭhira) honored and attended upon the elder king (Dhṛtarāṣṭra) and also revered Queen Gāndhārī, doing so along with his attendants—emphasizing continued duty and reconciliation in the post-war forest-dwelling phase.