Shloka 103
Pitṛ-śrāddha-haviḥ-phala-nirdeśa
Offerings for Ancestors and Their Stated Results
तमसस्तामसा भावा व्यापि सत्त्वं तथोभयम् । स गुणस्तेजसो नित्यस्तस्य चाकाशमेव च
tamasas tāmasā bhāvā vyāpi sattvaṃ tathobhayam | sa guṇas tejaso nityas tasya cākāśam eva ca ||
ວະສິດຖະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຈາກຄວາມມືດ (tamas) ເກີດສະພາບທີ່ມືດທຶບ ແລະເຉື່ອຍຊາ; ແລະຫຼັກແຫ່ງຄວາມແຈ້ງໃສ (sattva) ກໍແຜ່ຊຶມຢູ່ໃນທັງສອງ (rajas ແລະ tamas) ດ້ວຍ. ສັດຕະວະນັ້ນ—ມີສະພາບເປັນແສງ ແລະການສ່ອງສະຫວ່າງຢ່າງນິລັນດອນ—ເປັນຂອງຫຼັກທີ່ສະຫວ່າງ (tejas); ແມ່ນແຕ່ອາກາດ/ອາກາສ (ākāśa) ກໍຢູ່ໃນຫຼັກດຽວກັນນັ້ນ. ຄຳສອນນີ້ວາງຈັກກະວານ ແລະຈິດໃຈໃນກອບຈັນຍາ: ຄວາມແຈ້ງໃສ ແລະການຈຳແນກຮູ້ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ ແຕ່ເປັນພື້ນຖານອັນສະຫວ່າງທີ່ໝັ້ນຄົງ ຊຶ່ງສາມາດແຜ່ຊຶມ ແລະຂັດເກົາໄດ້ແມ່ນແຕ່ຄວາມຮ້ອນແຮງແຫ່ງຕັນຫາ ແລະຄວາມໜັກທຶບແຫ່ງຄວາມເຉື່ອຍຊາ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງເກີດຂຶ້ນໄດ້.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a guṇa-based view of reality: tamas gives rise to tamasic states, while sattva—identified with an enduring luminous principle (tejas)—pervades and can operate within the other guṇas. Ethically, it implies that clarity and discernment (sattva) can illuminate and regulate passion (rajas) and inertia (tamas), enabling right judgment and dharmic conduct.
Vasiṣṭha is instructing his listener in metaphysical analysis, describing how the constituents of nature (guṇas) relate to cosmic manifestation. He links sattva with light (tejas) and even with space (ākāśa), presenting a framework in which the world and cognition are traced to underlying qualities and their interactions.