Shloka 10
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
मागधो वामकइश्नैव द्वौ वैश्यस्योपलक्षितौ । ब्राह्माण्यां क्षत्रियायां च क्षत्रियस्यैक एव तु
bhīṣma uvāca |
māgadho vāmakaiś caiva dvau vaiśyasyopalakṣitau |
brāhmaṇyāṁ kṣatriyāyāṁ ca kṣatriyasyaika eva tu ||
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຈາກໄວສະຍ ມີບຸດສອງປະເພດທີ່ຖືກຮັບຮູ້ ເມື່ອເກີດໃນຄັນຂອງຍິງພຣາຫມັນ ແລະໃນຄັນຂອງຍິງກະສັດຕະຣິຍ—ເອີ້ນຕາມລຳດັບວ່າ ມາກະທະ ແລະ ວາມະກະ. ແຕ່ສຳລັບກະສັດຕະຣິຍ ມີພຽງປະເພດດຽວ: ບຸດທີ່ເກີດຈາກຍິງພຣາຫມັນ ເອີ້ນວ່າ ສູຕະ. ເຫຼົ່ານີ້ນັບເປັນ ‘ອະປະສະດະ’ (ປະຕິໂລມ) ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້. ໂອ ພຣະຣາຊາ! ການຈັດໝວດເຫຼົ່ານີ້ ຖືກກ່າວໄວ້ວ່າແນ່ນອນ ບໍ່ຄວນປະຕິເສດວ່າເປັນເລື່ອງບໍ່ຈິງ».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a normative dharma classification of certain ‘pratiloma’ (reverse-order) unions and the names assigned to their offspring, treating these categories as authoritative within the traditional social-ethical framework being taught by Bhishma.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma is explaining to the king a set of traditional social categories: which mixed-lineage sons are said to arise from a Vaishya father with Brahmin/Kshatriya mothers (Māgadha, Vāmaka), and from a Kshatriya father with a Brahmin mother (Sūta).