Shloka 10
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
विप्रायां क्षत्रियो बाह्ूं सूतं स्तोमक्रियापरम् । वैश्यो वैदेहक॑ चापि मौद्गल्यमपवर्जितम्
viprāyāṃ kṣatriyo bāhūṃ sūtaṃ stomakriyāparam | vaiśyo vaidehakaṃ cāpi maudgalyam apavarjitam ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດຕຣິຍຮ່ວມສຳພັນກັບນາງພຣາຫມັນ ຈະເກີດບຸດຊື່ “ສູຕະ” ຜູ້ຖືກນັບວ່າຢູ່ນອກລະບຽບວັນນະ ແລະມີອາຊີບເປັນການສັນລະເສີນ/ຂັບສະຕຸຕິ ພ້ອມງານຮັບໃຊ້ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ (ເຊັ່ນ ຂັບລົດສົງຄາມ). ອີກທັງ ເມື່ອໄວສະຍະຮ່ວມສຳພັນກັບນາງພຣາຫມັນ ຈະເກີດບຸດຊື່ “ໄວເດຫະກະ” ຜູ້ຖືກວ່າຫຼຸດຈາກພິທີກຳກຳນົດ ແລະຖືກໃຊ້ໃນວຽກພາຍໃນແລະການຄຸ້ມກັນ; ເພາະເຫດນີ້ ຈຶ່ງເອີ້ນອີກວ່າ “ເມົາດກັລຍະ” ດ້ວຍ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a normative dharma-style classification of offspring and occupations arising from unions across varṇa boundaries, emphasizing how traditional social theory links lineage, ritual status (saṃskāra), and prescribed work.
In Bhishma’s instruction during the Anushasana Parva, he enumerates categories such as Sūta and Vaidehaka (also called Maudgalya) and assigns them customary functions, as part of a broader discourse on social duties and order.