Shloka 143
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयता: । वाणीके द्वारा एवं वध और बन्धनके द्वारा रोककर अथवा नाना प्रकारके क्लेश देकर भी स्त्रियोंकी रक्षा नहीं की जा सकती; क्योंकि वे सदा असंयमशील होती हैं
na śakyā rakṣituṃ nāryas tā hi nityam asaṃyatāḥ |
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ຍິງທັງຫຼາຍ—ຕາມທີ່ລາວອ້າງ—ບໍ່ອາດຖືກ «ຄຸ້ມກັນໃຫ້ຢູ່ໃນຍາມ» ໄດ້ຢ່າງໜ້າເຊື່ອຖື, ເພາະຖືກກ່າວວ່າເປັນຜູ້ບໍ່ສຳລວມຢູ່ເສມອ. ແມ່ນແຕ່ການກັກຂັງ, ການຂູ່ດ້ວຍໂທດ, ການຂ້າ ຫຼື ການມັດຜູກ, ຫຼື ການໃຫ້ທຸກຂ໌ຫຼາຍປະການ ກໍບໍ່ອາດຄຸ້ມໃຫ້ແນ່ນອນໄດ້—ດັ່ງນັ້ນລາວຈຶ່ງວາງປັນຫານີ້ເປັນຄວາມລົ້ມເຫຼວຂອງການບັງຄັບຄວບຄຸມ ບໍ່ແມ່ນຄວາມສຳເລັດຂອງການປົກປ້ອງ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse argues that coercive measures—confinement, threats, punishment, even violence—do not constitute genuine ‘protection’ of moral conduct; it frames the matter as rooted in self-restraint (saṃyama) rather than external force, though it does so through a generalized and polemical claim about women.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues delivering didactic counsel on dharma and social conduct; here he voices a strong, proverbial-sounding assertion about the limits of guarding women, embedded within broader normative discourse on household and societal regulation.