Shloka 3
ब्राह्मणपूजा-राजधर्मः | Royal Duty of Honoring Learned Brahmins
सत्पुरुषोंमें श्रेष्ठ पितामह! परंतु सुना जाता है कि पूर्वकालमें विश्वामित्रजीने इसी शरीरसे ब्राह्मणत्व प्राप्त कर लिया था और आप जो उसे सर्वथा दुर्लभ बता रहे हैं (ये दोनों बातें परस्पर विरुद्ध-सी जान पड़ती हैं) ।।
Yudhiṣṭhira uvāca: Satpuruṣeṣu śreṣṭha pitāmaha! śrūyate ca purākāle Viśvāmitro ’nenaiva śarīreṇa brāhmaṇatvaṃ prāptavān iti; bhavatā ca tad atyanta-durlabham ucyate—etad ubhayaṃ paraspara-virodham iva pratibhāti. Vītahavyaś ca nṛpatiḥ śruto me vipratāṃ gataḥ. Tad eva tāvad, Gādeya, śrotum icchāmy ahaṃ vibho.
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ປິຕາມະຫະ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນຫມູ່ສັດບຸລຸດ! ແຕ່ໄດ້ຍິນວ່າໃນການກ່ອນ ວິສວາມິຕຣະ ໄດ້ບັນລຸພາວະພຣາຫມັນໃນກາຍນີ້ເອງ; ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າມັນເປັນສິ່ງຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງ—ສອງຄໍານີ້ດູຄືຈະຂັດແຍ້ງກັນ. ຂ້າພະເຈົ້າຍັງໄດ້ຍິນວ່າ ກະສັດ ວີຕະຫະວະຍະ ແມ່ນແມ່ນກະສັດຊັ້ນກະສັດຕຣິຍະ ແຕ່ກໍໄດ້ກາຍເປັນພຣາຫມັນ. ໂອ ຜູ້ສືບສາຍຂອງ ກາທິ ຜູ້ມີລິດເດດ—ຂໍໃຫ້ເລົ່າເລື່ອງນັ້ນໃຫ້ຟັງກ່ອນ»។
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira probes the relationship between birth-based identity and merit-based attainment: if Brahminhood is said to be rare, how do traditions of Viśvāmitra and Vītahavya becoming Brahmins fit? The verse frames a dharmic inquiry into whether spiritual/ethical excellence (tapas, conduct) can transform one’s social-religious status.
In the Anuśāsana discussions, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma and raises an apparent contradiction in what is ‘heard’ in tradition. He cites two famous examples—Viśvāmitra and King Vītahavya—and asks Bhīṣma to narrate first the account of Vītahavya’s transformation.